Haciz, kesinleşmiş bir icra takibinde borcun ödenmemesi üzerine, alacaklının talebiyle borçlunun para ile değerlendirilebilen mal ve haklarına icra dairesi tarafından hukuken el konulmasıdır.
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü de haczi, borçlunun borcunu kendi isteğiyle ödememesi hâlinde alacaklının talebi üzerine borca yetecek miktardaki mal ve haklarına devlet aracılığıyla el konulması olarak tanımlamaktadır.
Haczin amacı borçluyu cezalandırmak veya bütün malvarlığını elinden almak değil, icra dosyasındaki asıl alacak, faiz ve takip giderlerinin karşılanmasını sağlayacak miktardaki malvarlığına el koyarak gerektiğinde bunları paraya çevirmektir.
Hangi Mallara Haciz Konulabilir?
Kural olarak borçlunun ekonomik değeri bulunan ve kanunen haczedilmesi yasaklanmamış mal ve hakları haczedilebilir.
İİK m.85 kapsamında borçlunun;
- Taşınır malları,
- Taşınmaz malları,
- Banka hesapları,
- Araçları,
- Üçüncü kişilerden olan alacakları,
- Maaş ve ücretlerinin haczedilebilir kısmı,
- Şirket veya ortaklıkla bağlantılı ekonomik hakları,
- Diğer para ile ölçülebilen malvarlığı hakları
şartlarına göre hacze konu olabilir.
Kanun, haczin asıl alacak, faiz ve masraflar dahil dosya borcunu karşılayacak miktarla sınırlı olmasını öngörmektedir.
Borçlunun Bütün Mallarına Haciz Konulabilir Mi?
Hayır.
İcra takibinin bulunması, borçlunun bütün malvarlığına sınırsız şekilde haciz uygulanabileceği anlamına gelmez.
2023 yılında yapılan düzenlemeyle, icra takibine konu alacağı aşacak biçimde taşkın haciz yapılmasının önlenmesi açık şekilde güçlendirilmiştir. Adalet Bakanlığı da düzenlemenin amacının alacağı aşacak şekilde borçlunun tüm veya önemli bir bölümdeki malvarlığının haczedilmesinin önüne geçmek olduğunu açıklamaktadır.
Bu nedenle;
“100.000 TL borç için borçlunun milyonlarca liralık bütün malvarlığına sınırsız haciz uygulanabilir.”
şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.
Haciz ile takip konusu alacak arasında ölçülülük bulunmalıdır.
Banka Hesabına Haciz Konulabilir Mi?
Evet.
Borçlunun bankalardaki mevduat ve alacaklarına haciz uygulanabilir.
İcra dairesi tarafından bankalara elektronik haciz veya haciz ihbarnamesi gönderilmesi sonucunda borçlunun hesabındaki haczi mümkün paralar bloke edilebilir.
Ancak hesaptaki bütün paraların mutlaka haczedilebileceği söylenemez.
Örneğin özel kanunlarla haczedilemez kabul edilen bir gelir veya ödemenin hesaba yatırılmış olması hâlinde borçlu haczedilmezlik iddiasında bulunabilir.
Bu nedenle;
“Para banka hesabına girdiği anda kaynağı ne olursa olsun tamamı haczedilebilir.”
şeklinde genel bir kural bulunmamaktadır.
Araçlara Haciz Konulabilir Mi?
Evet.
Borçlunun adına kayıtlı otomobil, kamyonet, ticari araç, motosiklet ve diğer taşıtlar şartlarına göre haczedilebilir.
Araç haczi çoğunlukla trafik siciline elektronik olarak işlenir.
Haciz sonrasında şartları gerçekleşirse;
- Aracın muhafaza altına alınması,
- Kıymet takdiri yapılması,
- Elektronik satış yoluyla satılması
gündeme gelebilir.
Ancak aracın borçlunun mesleğini devam ettirebilmesi bakımından zorunlu olması gibi özel durumlarda haczedilmezlik hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Ev veya Diğer Taşınmazlara Haciz Konulabilir Mi?
Borçlunun adına kayıtlı;
- Daire,
- Arsa,
- Tarla,
- İşyeri,
- Diğer taşınmazlar
haczedilebilir.
Haciz tapu siciline işlenir ve şartları gerçekleşirse taşınmaz satışa çıkarılabilir.
Ancak borçlunun hâline münasip evi konusunda İİK m.82 kapsamında özel bir haczedilmezlik koruması bulunmaktadır.
Adalet Bakanlığı kaynaklarında da borçlunun hâline münasip evinin haczedilemeyeceği; evin değerinin borçlunun ihtiyacına göre fazla olması hâlinde ise bedelinden uygun bir kısmın borçluya bırakılması suretiyle satışın bazı durumlarda mümkün olabileceği belirtilmektedir.
Dolayısıyla;
“Borçlunun tek evi varsa hiçbir şart altında haczedilemez.”
şeklinde mutlak bir kural bulunmamaktadır.
Meskeniyet koşulları somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
Maaşa Haciz Konulabilir Mi?
Evet.
Borçlunun maaş veya ücretinin haczi mümkündür ancak maaşın tamamı kural olarak haczedilmez.
İİK m.83 maaş, ücret ve bazı düzenli gelirlerin kısmen haczine ilişkin özel hükümler içermektedir. Bu düzenlemenin temel amacı bir taraftan alacaklının tahsil hakkını korurken diğer taraftan borçlunun ve ailesinin geçimini tamamen ortadan kaldırmamaktır.
Maaş haczinin oranı ve birden fazla haczin bulunması hâlinde uygulanacak sıra ayrıca değerlendirilmelidir.
Borçlunun Başkasından Olan Alacağı Haczedilebilir Mi?
Evet.
Borçlunun üçüncü kişilerden bulunan alacakları da hacze konu olabilir.
Örneğin;
- Bir müşterisinden olan ticari alacağı,
- Kiracısından olan kira alacağı,
- Bankadaki mevduatı,
- İşvereninden olan ücret alacağı
şartlarına göre haczedilebilir.
Bu tür hacizlerde üçüncü kişilere İİK m.89 kapsamında haciz ihbarnamesi gönderilmesi gündeme gelebilir.
Dolayısıyla haciz yalnızca fiziksel olarak görülebilen araç, ev veya eşyalarla sınırlı değildir.
Şirket Hisselerine veya Ortaklık Haklarına Haciz Konulabilir Mi?
Borçlunun şirkette pay sahibi olması hâlinde, şirket türü ve payın hukuki niteliğine göre ekonomik değeri bulunan ortaklık hakları haczedilebilir.
Ancak;
- Limited şirket payı,
- Anonim şirket payı,
- Hisse senedi,
- Borçlunun şirketteki kâr payı alacağı
aynı usulle haczedilmeyebilir.
Bu nedenle şirket ortaklığına ilişkin hacizlerde şirket türü ve ticaret sicili kayıtları ayrıca incelenmelidir.
Evdeki Eşyalara Haciz Konulabilir Mi?
Güncel düzenlemeye göre ev eşyaları bakımından önemli sınırlamalar bulunmaktadır.
Adalet Bakanlığının açıklamasına göre borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşyalar ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyaları İİK m.82 kapsamında haczedilemez.
Bu kapsamda normal yaşamın sürdürülmesi için kullanılan;
- Yatak,
- Oturma grubu,
- Buzdolabı,
- Çamaşır makinesi,
- Yemek masası,
- Günlük kullanım eşyaları
gibi ortak ev eşyaları bakımından haczedilmezlik koruması söz konusudur.
Bu nedenle geçmişte sık karşılaşılan;
“İcra gelirse evdeki buzdolabı, koltuk ve çamaşır makinesi götürülür.”
şeklindeki anlayış güncel mevzuat bakımından doğru değildir.
Konutta Haciz Yapılabilir Mi?
Konutlarda haciz tamamen yasaklanmış değildir ancak özel bir usule bağlanmıştır.
İİK m.79/a uyarınca icra müdürü haciz yapılması istenen yerin konut olduğunu tespit ederse haciz yapılmasına ilişkin kararını icra mahkemesinin onayına sunar. Mahkeme kanundaki usul çerçevesinde karar verir ve onay sonrasında haciz işlemi gerçekleştirilebilir.
Adalet Bakanlığı da 2023 düzenlemesiyle konutta haczin hâkim onayına bağlandığını açıklamıştır.
Ancak konuta girilmiş olması, konuttaki bütün eşyaların haczedilebileceği anlamına gelmez.
İİK m.82 kapsamındaki haczedilemezlik kuralları ayrıca uygulanır.
Hangi Mallar Haczedilemez?
İİK m.82 ve diğer özel kanunlarda belirli mal ve haklar hacze karşı korunmuştur.
Bunlar arasında şartlarına göre;
- Borçlu ve aile bireylerinin kişisel eşyaları,
- Ortak kullanıma hizmet eden ev eşyaları,
- Borçlunun mesleğini devam ettirmesi için zorunlu bazı araç ve gereçler,
- Borçlunun hâline münasip evi,
- Öğrenci bursları,
- Kanunda özel olarak korunan bazı tazminat ve gelirler
yer almaktadır.
Ayrıca bazı sosyal güvenlik gelirleri ve özel kanunlarla korunan ödemeler bakımından da özel haczedilmezlik hükümleri bulunmaktadır.
Bu nedenle haczedilmezlik yalnızca İcra ve İflas Kanunu'na bakılarak değil, ilgili özel mevzuatla birlikte değerlendirilmelidir.
Meslek İçin Kullanılan Eşyalar Haczedilebilir Mi?
Borçlunun ekonomik faaliyetini sürdürebilmesi için zorunlu olan bazı mesleki araç ve gereçler İİK m.82 kapsamında koruma altında olabilir.
Ancak her işyerindeki veya mesleki faaliyette kullanılan mal otomatik olarak haczedilemez değildir.
Örneğin malın;
- Borçlunun mesleğini şahsen devam ettirebilmesi için zorunlu olup olmadığı,
- Sermaye niteliğinde bulunup bulunmadığı,
- Değerinin ihtiyacın çok üzerinde olup olmadığı
değerlendirilir.
Bu nedenle;
“İşyerimde kullandığım her eşya meslek eşyasıdır ve haczedilemez.”
şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.
Altın ve Kıymetli Eşyalar Haczedilebilir Mi?
Borçluya ait ekonomik değeri bulunan altın, para, kıymetli evrak ve benzeri mallar kural olarak hacze konu olabilir.
İİK m.88'de haczedilen para, banknot, kıymetli evrak, altın, gümüş ve diğer kıymetli şeylerin icra dairesi tarafından muhafaza edilmesine ilişkin özel hükümler bulunmaktadır.
Ancak malın gerçekten borçluya ait olup olmadığı ve üçüncü kişinin mülkiyet iddiası bulunup bulunmadığı ayrıca önemlidir.
Başkasına Ait Mal Haczedilebilir Mi?
Kural olarak borçlunun borcundan dolayı üçüncü kişinin malı satılarak borç ödenemez.
Ancak haciz sırasında malın kime ait olduğu konusunda uyuşmazlık çıkabilir.
Örneğin borçlunun evinde veya işyerinde bulunan bir mal için üçüncü kişi;
“Bu mal bana aittir.”
diyebilir.
Bu durumda istihkak prosedürü gündeme gelir. İİK m.85 de taşınır mal üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkı iddiasının haciz tutanağına geçirilmesine ilişkin hükümler içermektedir.
Dolayısıyla bir malın borçlunun bulunduğu yerde olması her durumda kesin olarak borçluya ait olduğu anlamına gelmez.
Haczedilen Mal Hemen Alacaklıya Verilir Mi?
Hayır.
Haciz, haczedilen malın mülkiyetinin doğrudan alacaklıya geçirilmesi anlamına gelmez.
Kural olarak haczedilen mal, kanundaki satış prosedürü sonucunda paraya çevrilir ve satış bedelinden alacaklının alacağı ödenir.
Adalet Bakanlığı kaynaklarında da haczin amacının alacaklının para ile tatmini olduğu; haczedilen malın doğrudan alacaklıya devredilmesi yerine satış suretiyle paraya çevrilmesinin esas olduğu belirtilmektedir.
Değeri Borçtan Çok Daha Yüksek Bir Mal Haczedilebilir Mi?
Hacizde ölçülülük ilkesi önemlidir.
İİK m.85 uyarınca borçlunun mal ve haklarından yalnızca asıl alacak, faiz ve masrafları karşılamaya yetecek miktarın haczedilmesi gerekir.
2023 değişikliğiyle de icra takibine konu alacağı aşacak biçimde taşkın haciz yapılmasının önlenmesi amaçlanmıştır.
Ancak borçlunun başka haczedilebilir malının bulunmaması gibi somut durumlarda, değeri borçtan yüksek tek bir malın haczedilmesi ayrıca değerlendirilebilir.
Bu nedenle taşkın haciz iddiası yalnızca malın değerinin borçtan yüksek olmasıyla otomatik olarak kabul edilmez; dosyadaki diğer malvarlığı ve tahsil imkânları birlikte değerlendirilir.
Haczedilemeyecek Bir Mala Haciz Konulursa Ne Yapılabilir?
Borçlu veya hukuki yararı bulunan kişi, haczin kanuna aykırı olduğunu düşünüyorsa icra hukuk mahkemesine şikâyet yoluna başvurabilir.
Adalet Bakanlığı kaynaklarında da İİK m.82 ve m.83 kapsamındaki haczedilemezlik kurallarına aykırı haciz hâlinde ilgililerin şikâyet yoluyla icra mahkemesine başvurabileceği belirtilmektedir.
Ancak haczedilmezlik şikâyetlerinin bir kısmı özel süreye tabi olduğundan haczin öğrenilmesinden sonra gecikmeden dosyanın incelenmesi önemlidir.
Sonuç
Haciz, borçlunun para ile ölçülebilen mal ve haklarına, icra dosyasındaki borcun tahsilini sağlamak amacıyla devlet aracılığıyla hukuken el konulmasıdır. Adalet Bakanlığı da haczi, borca yetecek miktardaki mal ve haklara icra dairesi tarafından el konulması olarak tanımlamaktadır.
Borçlunun;
- Banka hesapları,
- Araçları,
- Taşınmazları,
- Üçüncü kişilerden alacakları,
- Maaşının haczedilebilir bölümü,
- Ekonomik değeri bulunan diğer mal ve hakları
şartlarına göre haczedilebilir.
Ancak İİK m.85 gereğince borcu karşılayacak miktardan fazla haciz yapılmaması gerekir. 2023 değişiklikleriyle taşkın haczin önlenmesine yönelik koruma ayrıca güçlendirilmiştir.
Bunun yanında İİK m.82 ve özel kanunlarla korunan mallar haczedilemez. Özellikle borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyaları ile ortak kullanıma hizmet eden ev eşyaları haciz koruması altındadır.
Konutlarda fiilî haciz yapılması ise İİK m.79/a uyarınca özel usule ve icra mahkemesi onayına tabidir.
Bu nedenle;
“İcra borcu bulunan kişinin sahip olduğu her şeye haciz konulabilir.”
şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.
Malın borçluya ait olup olmadığı, haczedilebilirliği, değeri, dosya borcunun miktarı ve özel haczedilmezlik hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
Esenyurt icra avukatı, Büyükçekmece icra avukatı, Beylikdüzü icra avukatı, Bahçeşehir icra avukatı ve İstanbul icra avukatı kapsamında haciz işlemleri, haczedilmezlik şikâyeti, banka ve araç haczi, meskeniyet iddiası, taşkın haciz ve hacizlerin kaldırılmasına ilişkin hukuki destek alınabilir.
İletişim: 0542 547 48 51