İcra takibi kesinleştiğinde borçlunun ekonomik değeri bulunan mal ve haklarına haciz konulabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Borçlunun ve ailesinin asgari yaşamını, mesleğini ve geçimini sürdürebilmesi amacıyla bazı mal ve haklar kanunen haczedilemez.

Haczedilemeyen malların temel düzenlemesi İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinde yer almaktadır. Ayrıca maaşlar, emekli aylıkları ve bazı özel gelirler bakımından İİK m.83 ile özel kanunlarda farklı koruma hükümleri bulunmaktadır.

Bu nedenle;

“İcra borcu bulunan kişinin adına kayıtlı veya evinde bulunan her şeye haciz konulabilir.”

şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.

Ev Eşyaları Haczedilebilir Mi?

Güncel düzenlemeye göre borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşyalar ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyaları haczedilemez.

İİK m.82/1-3 hükmü 5 Nisan 2023 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle genişletilmiştir. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası gibi kıymetli şeyler bu korumanın dışındadır.

Dolayısıyla normal olarak;

• Buzdolabı,
• Çamaşır makinesi,
• Bulaşık makinesi,
• Yatak ve yatak odası eşyaları,
• Koltuk ve oturma grubu,
• Yemek masası,
• Televizyon gibi ortak kullanım eşyaları

haczedilemezlik koruması kapsamında değerlendirilebilir.

Adalet Bakanlığı da 26 Temmuz 2024 tarihli açıklamasında aile bireylerine ait kişisel eşyalar ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyalarının hacze kabil olmadığını açıkça belirtmiştir.

Evde Aynı Eşyadan İki Tane Varsa Biri Haczedilebilir Mi?

Eski düzenlemede aynı amaçla kullanılan eşyalardan birden fazla bulunması hâlinde bunlardan birinin haczi mümkün olabiliyordu.

Ancak 7445 sayılı Kanun ile 2023 yılında bu hüküm değiştirilmiş ve koruma;

“ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası”

şeklinde düzenlenmiştir.

Bu nedenle güncel mevzuat açısından;

“Evde iki televizyon veya iki buzdolabı varsa biri mutlaka haczedilebilir.”

şeklinde genel bir kural artık bulunmamaktadır.

Altın ve Ziynet Eşyaları Haczedilebilir Mi?

Kural olarak evet.

İİK m.82'de ev eşyalarına getirilen korumanın dışında açıkça;

• Para,
• Kıymetli evrak,
• Altın,
• Gümüş,
• Değerli taş,
• Antika,
• Süs eşyası

tutulmuştur.

Dolayısıyla borçluya ait olduğu belirlenen altın veya diğer kıymetli eşyalar hacze konu olabilir.

Ancak ziynet eşyasının borçluya değil eşine veya başka bir üçüncü kişiye ait olduğu ileri sürülüyorsa mülkiyet ve istihkak sorunu ayrıca değerlendirilmelidir.

Borçlunun Mesleğini Yapabilmesi İçin Gerekli Eşyalar Haczedilebilir Mi?

İİK m.82 uyarınca ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya haczedilemez.

Örneğin somut olayın niteliğine göre;

• Ustanın zorunlu el aletleri,
• Terzinin mesleki araçları,
• Küçük esnafın şahsi emeğine dayalı faaliyet için zorunlu ekipmanı,
• Mesleğin yürütülmesi için gerekli kitap ve araçlar

koruma kapsamında olabilir.

Ancak burada eşyanın gerçekten mesleğin devamı için zorunlu olup olmadığı incelenir.

İşyerindeki Her Makine Haczedilemez Mi?

Hayır.

Mesleki faaliyette kullanılan her eşyanın haczedilemez olduğunu söylemek mümkün değildir.

Kanunun koruması özellikle ekonomik faaliyeti sermayeden ziyade kişisel ve bedenî çalışmaya dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için zorunlu eşyalara yöneliktir.

Büyük sermaye yatırımı niteliğindeki makineler veya işletmenin ticari malvarlığı her durumda bu korumadan yararlanmayabilir.

Bu nedenle;

“İşyerimde kullanıyorum, dolayısıyla hiçbir makine haczedilemez.”

şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.

Borçlunun Evi Haczedilebilir Mi?

İİK m.82/1-12 uyarınca borçlunun hâline münasip evi haczedilemez.

Meskeniyet incelemesinde;

• Borçlunun sosyal ve ekonomik durumu,
• Ailede yaşayan kişi sayısı,
• Borçlunun bakmakla yükümlü olduğu kişiler,
• Yaşadığı çevre,
• Uygun bir konutun güncel değeri

gibi hususlar dikkate alınabilir.

Adalet Bakanlığı bünyesinde yayımlanan hukuk çalışmasında da hâline münasip ev değerlendirmesinin borçlunun haciz tarihindeki sosyal durumu ve ailesinin ihtiyaçları esas alınarak yapılacağı belirtilmektedir.

Borçlunun Tek Evi Her Zaman Haczedilemez Mi?

Hayır.

Tek ev sahibi olmak tek başına haczi kesin biçimde engellemez.

Önemli olan evin borçlunun hâline münasip meskeni olup olmadığıdır.

Ayrıca İİK m.82'ye göre hâline münasip evin değerinin borçlunun ihtiyacına göre fazla olması hâlinde ev satılabilir ve satış bedelinden borçlunun hâline münasip bir ev alabilmesi için gerekli miktar kendisine bırakılabilir.

Bu nedenle;

“Borçlunun tek evi varsa hiçbir koşulda satılamaz.”

şeklinde mutlak bir kural bulunmamaktadır.

Ev Kredisi veya Evin Bedelinden Kaynaklanan Borçta Meskeniyet İddiası İleri Sürülebilir Mi?

İİK m.82'de bazı haczedilmezlik hâllerinin, borcun doğrudan o malın bedelinden kaynaklanmaması şartına bağlı olduğu düzenlenmiştir.

Bu istisnalar arasında hâline münasip ev de bulunmaktadır.

Dolayısıyla borcun doğrudan haczedilmez olduğu ileri sürülen malın bedelinden kaynaklanması hâlinde korumanın uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Çiftçinin Tarım Araçları ve Arazisi Haczedilebilir Mi?

İİK m.82, geçimini tarımdan sağlayan borçlu bakımından özel koruma sağlamaktadır.

Borçlu çiftçiyse kendisinin ve ailesinin geçimi için zorunlu;

• Tarım arazisi,
• Çift hayvanları,
• Nakil araçları,
• Tarım araç ve gereçleri

şartları bulunduğunda haczedilemez.

Ayrıca gelecek ürün için gerekli tohumluk da kanunen korunan mallar arasında yer almaktadır.

Ancak çok geniş arazi veya önemli ticari üretim araçlarının tamamının otomatik olarak haczedilemez olduğu söylenemez. Geçim için zorunlu miktar değerlendirilir.

Hayvancılıkla Geçinen Borçlunun Hayvanları Haczedilebilir Mi?

Kanun burada da borçlunun ve ailesinin temel geçimini korumaktadır.

Geçimi hayvan yetiştiriciliğine bağlı olan borçlunun kendisi ve ailesinin geçimi için zorunlu miktardaki hayvanlar ile bunların belirli süreli yem ve ihtiyaçları haczedilemezlik kapsamında olabilir. İİK m.82 ayrıca ailenin geçimi için gerekli belirli sayıdaki süt hayvanları bakımından da özel koruma öngörmektedir.

Borçlunun Yiyecek ve Yakacağı Haczedilebilir Mi?

İİK m.82 kapsamında borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı haczedilemez.

Borçlu çiftçiyse gelecek ürün için gerekli tohumluk da ayrıca korunmaktadır.

Bu düzenlemenin amacı icra takibinin borçlu ve ailesinin temel yaşamını tamamen ortadan kaldırmasını engellemektir.

Öğrenci Bursu Haczedilebilir Mi?

İİK m.82/1-13 gereğince öğrenci bursları haczedilemez.

Dolayısıyla burs niteliği açıkça ortaya konulan bir ödeme kural olarak icra haczine konu edilmemelidir.

Ancak banka hesabında burs ile başka paraların karışması hâlinde paranın kaynağının ispatı önem kazanabilir.

Sağlık veya Bedensel Zarar Nedeniyle Ödenen Tazminatlar Haczedilebilir Mi?

İİK m.82, kişinin vücut veya sağlığına verilen zarar nedeniyle kendisine veya ailesine tazminat olarak ödenen veya ödenmesi gereken paraları da haczedilemeyen haklar arasında saymaktadır.

Örneğin kişinin bedensel zararına bağlı özel nitelikteki bazı tazminat ödemeleri bu korumadan yararlanabilir.

Ancak her tazminat alacağı otomatik olarak haczedilemez değildir. Tazminatın hangi zarardan kaynaklandığı önemlidir.

Yardım Sandığı veya Cemiyetinden Alınan Ödemeler Haczedilebilir Mi?

İİK m.82 kapsamında bir yardım sandığı veya cemiyet tarafından;

• Hastalık,
• Zaruret,
• Ölüm

gibi durumlar nedeniyle bağlanan bazı maaş ve yardımlar da haczedilemez mallar ve haklar arasında sayılmıştır.

Ayrıca bazı askerî malullük, şehit ailesi ve özel kanun kaynaklı ödemeler bakımından da koruma bulunmaktadır.

Normal Çalışan Maaşı Haczedilemez Mi?

Çalışanın maaşı tamamen haczedilemez değildir.

Maaş ve ücretler İİK m.83 kapsamında kısmen haczedilebilir.

Kanuna göre borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar bırakıldıktan sonra haciz yapılabilir ve haczedilecek miktar kural olarak ücretin dörtte birinden az olamaz. Birden fazla maaş haczi varsa sıraya alınır.

Bu nedenle;

“Maaşa hiçbir şekilde haciz konulamaz.”

şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.

Emekli Maaşı Haczedilebilir Mi?

Emekli aylıkları bakımından normal çalışan maaşından farklı ve daha güçlü bir koruma bulunmaktadır.

5510 sayılı Kanun m.93 kapsamında sigortalıların ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri kural olarak nafaka borçları ve Sosyal Güvenlik Kurumunun kanunda belirtilen alacakları dışında haczedilemez.

Uygulamada borçlunun geçerli muvafakati bulunup bulunmadığı da ayrıca önem taşır.

Dolayısıyla;

“Emekli maaşına da normal çalışan maaşı gibi doğrudan dörtte bir haciz konulur.”

şeklinde genel bir kural bulunmamaktadır.

Emekli Maaşının Yattığı Banka Hesabına Bloke Konulursa Ne Yapılabilir?

Emekli maaşı banka hesabına yattıktan sonra hesaba icra haczi uygulanması hâlinde paranın kaynağı önemlidir.

Hesaptaki paranın emekli maaşından oluştuğu ve kanuni haczedilmezlik korumasının devam ettiği ileri sürülerek şartlarına göre haczedilmezlik şikâyeti yapılabilir.

Ancak hesapta emekli maaşının yanında başka para girişlerinin bulunması veya hesaptaki paranın niteliğinin değişmesi hâlinde uyuşmazlık daha ayrıntılı inceleme gerektirebilir.

Devlet Malları Haczedilebilir Mi?

İİK m.82'nin ilk bendine göre Devlet malları ile özel kanunlarında haczedilemeyeceği belirtilen mallar haczedilemez.

Ayrıca farklı kamu kurum ve kuruluşlarına ilişkin özel kanunlarda da haczedilmezlik hükümleri bulunabilir.

Bu nedenle kamuya ait bir mal hakkında yalnızca İİK hükümlerine değil, ilgili kurumun özel mevzuatına da bakılması gerekir.

Haczedilemez Malın Değeri Çok Yüksekse Ne Olur?

İİK m.82 bazı mallar bakımından nispi haczedilmezlik sistemi öngörmektedir.

Örneğin;

• Meslek için gerekli eşya,
• Bazı çiftçi malları,
• Bağ ve bahçe,
• Hâline münasip ev

ihtiyacın çok üzerinde bir değere sahipse mal satılabilir ve satış bedelinden borçlunun ihtiyacını karşılayacak uygun miktar kendisine bırakılabilir.

Ancak 2023 değişikliği sonrasında ortak ev eşyaları bu değer fazlalığı düzenlemesinin dışında bırakılmıştır.

Borçlu Önceden “Hacze Muvafakat Ediyorum” Diyebilir Mi?

İİK m.83/a gereğince İİK m.82 ve m.83 kapsamında korunan mal ve hakların haczedilebileceğine ilişkin önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir.

Başka bir ifadeyle borç sözleşmesi kurulurken;

“Borç ödenmezse haczedilemeyen mallarımın haczini şimdiden kabul ediyorum.”

şeklindeki bir kayıt kural olarak haczedilmezlik korumasını ortadan kaldırmaz.

Özel kanunlarda, özellikle sosyal güvenlik gelirleri bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken hükümler saklıdır.

Haczedilemeyen Mala Haciz Konulursa Ne Yapılabilir?

Bir mal kanunen haczedilemez olmasına rağmen icra müdürlüğü tarafından haczedilmişse borçlu veya hukuki yararı bulunan kişi icra hukuk mahkemesine şikâyet yoluna başvurabilir.

Somut olayın niteliğine göre;

• Haczedilmezlik şikâyeti,
• Meskeniyet şikâyeti,
• Maaş veya emekli aylığı haczinin kaldırılması,
• Banka hesabındaki haczin kaldırılması

talep edilebilir.

Burada süre önemlidir. Haczedilmezlik iddialarının bir kısmı kısa şikâyet sürelerine tabi olduğundan haczin öğrenilmesinden sonra gecikmeden başvuru yapılmalıdır.

İcra Müdürü Haczedilebilirliği Kendiliğinden Değerlendirir Mi?

Evet.

İİK m.82'nin son fıkrası, icra memurunun haczi talep edilen mal veya hakkın haczedilmesinin caiz olup olmadığını değerlendirmesini ve haciz talebinin kabulüne veya reddine karar vermesini öngörmektedir.

Dolayısıyla alacaklının haciz talebinde bulunmuş olması, icra müdürlüğünün her durumda haciz uygulamak zorunda olduğu anlamına gelmez.

Sonuç

İcra takibinde borçlunun bütün mal ve hakları haczedilemez.

İİK m.82 kapsamında özellikle;

• Borçlu ve aile bireylerinin kişisel eşyaları,
• Ailenin ortak kullanımındaki tüm ev eşyaları,
• Borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için zorunlu bazı araç ve gereçler,
• Borçlunun hâline münasip evi,
• Çiftçi ve hayvancılıkla geçinen borçlunun geçimi için zorunlu bazı malları,
• İki aylık yiyecek ve yakacak,
• Öğrenci bursları,
• Bedensel ve sağlık zararına ilişkin bazı tazminatlar,
• Kanunda belirtilen bazı yardım ve sosyal ödemeler

haczedilmezlik korumasından yararlanır.

Özellikle 5 Nisan 2023 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik sonrasında aile bireylerinin kişisel eşyaları ile ortak kullanıma hizmet eden tüm ev eşyaları, para ve kıymetli eşyalar hariç olmak üzere haczedilemez hâle getirilmiştir. Adalet Bakanlığı da bu hususu açıkça teyit etmektedir.

Normal çalışan maaşı tamamen koruma altında olmayıp İİK m.83 kapsamında kısmen haczedilebilirken, emekli aylıkları bakımından 5510 sayılı Kanun m.93 kapsamında daha geniş bir haczedilmezlik koruması bulunmaktadır.

Bu nedenle;

“Borç varsa icra müdürlüğü borçlunun sahip olduğu her şeyi haczedebilir.”

şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.

Malın niteliği, borçlunun ve ailesinin ihtiyacı, borcun kaynağı, haciz tarihi ve özel kanunlardaki haczedilmezlik hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Esenyurt icra avukatı, Büyükçekmece icra avukatı, Beylikdüzü icra avukatı, Bahçeşehir icra avukatı ve İstanbul icra avukatı kapsamında haczedilmezlik şikâyeti, meskeniyet, ev eşyası haczi, maaş ve emekli maaşı haczi ile hukuka aykırı hacizlerin kaldırılmasına ilişkin hukuki destek alınabilir.

İletişim: 0542 547 48 51