Etkin pişmanlık, suç tamamlandıktan sonra failin pişmanlık göstererek suçun meydana getirdiği zararı gidermesi, suçun ortaya çıkarılmasına yardımcı olması veya kanunda belirtilen başka bir davranışı gerçekleştirmesi hâlinde cezasızlık veya cezada indirim sağlayabilen bir ceza hukuku kurumudur.

Ancak etkin pişmanlık her suç bakımından uygulanmaz. Türk Ceza Kanunu veya ilgili özel kanunda söz konusu suç için açıkça etkin pişmanlık düzenlemesinin bulunması gerekir.

Adalet Bakanlığı yayınlarında da etkin pişmanlığın, suç tamamlandıktan sonra gerçekleştirilen gönüllü davranışlara bağlı olarak cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi neden niteliğinde olduğu belirtilmektedir.

Etkin Pişmanlık Her Suçta Uygulanır Mı?

Hayır.

Sanığın yalnızca;

“Pişmanım.”

demesi etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması için yeterli değildir.

Etkin pişmanlığın uygulanabilmesi için öncelikle kanunda ilgili suç bakımından özel bir düzenleme bulunması ve failin bu düzenlemede belirtilen davranışı zamanında gerçekleştirmesi gerekir.

Örneğin hakaret, tehdit veya kasten yaralama suçunda kişinin özür dilemesi tek başına teknik anlamda etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını sağlamaz.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu da yalnızca sözlü olarak pişmanlığın ifade edilmesinin, kanunda aranan somut davranışın yerine geçmeyeceğini vurgulamaktadır.

Hangi Suçlarda Etkin Pişmanlık Uygulanabilir?

Türk Ceza Kanunu'nda birçok suç bakımından özel etkin pişmanlık hükümleri bulunmaktadır.

Başlıca;

• Hırsızlık,
• Mala zarar verme,
• Güveni kötüye kullanma,
• Dolandırıcılık,
• Hileli ve taksirli iflas,
• Yağma,
• Karşılıksız yararlanma,
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları,
• Suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve örgüt üyeliği,
• Zimmet,
• Rüşvet,
• İftira,
• Yalan tanıklık,
• Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama,
• Hükümlü veya tutuklunun kaçması

gibi suçlarda kanunda farklı şartlara bağlanmış etkin pişmanlık hükümleri bulunmaktadır.

Bunun yanında organ veya doku ticareti, imar kirliliğine neden olma, parada sahtecilik ve suç için anlaşma gibi başka suçlarda da özel düzenlemeler mevcuttur.

Dolayısıyla her suç bakımından ayrı madde ve ayrı şartlar incelenmelidir.

Hırsızlık ve Dolandırıcılıkta Etkin Pişmanlık Nasıl Uygulanır?

Malvarlığına karşı işlenen bazı suçlarda etkin pişmanlık TCK m.168'de düzenlenmiştir.

Buna göre;

• Hırsızlık,
• Mala zarar verme,
• Güveni kötüye kullanma,
• Dolandırıcılık,
• Hileli iflas,
• Taksirli iflas

suçları tamamlandıktan sonra fail, azmettiren veya yardım eden kişinin pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde ceza indirimi gündeme gelebilir.

Etkin pişmanlık kovuşturma başlamadan önce gerçekleşirse verilecek cezada üçte ikisine kadar indirim yapılabilir.

Kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce zarar giderilirse cezada yarısına kadar indirim yapılabilir.

Dolandırıcılıkta Paranın Geri Ödenmesi Cezayı Kaldırır Mı?

Kural olarak hayır.

Dolandırıcılık tamamlandıktan sonra mağdurun zararının giderilmesi suçun hiç işlenmemiş sayılması sonucunu doğurmaz.

TCK m.168 şartları gerçekleşmişse cezada indirim yapılabilir.

Dolayısıyla;

“Parayı geri verdim, dolandırıcılık dosyası otomatik kapanır.”

şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

Zararın hangi aşamada giderildiği ve ödemenin mağdurun zararını tamamen karşılayıp karşılamadığı ayrıca değerlendirilir.

Zararın Bir Kısmının Ödenmesi Etkin Pişmanlık İçin Yeterli Midir?

Her durumda değil.

TCK m.168'e göre zararın kısmen giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için mağdurun rızası gerekir.

Örneğin mağdurun 300.000 TL zararı bulunmasına rağmen fail yalnızca 100.000 TL ödeme yapmışsa, kısmi ödeme tek başına otomatik olarak etkin pişmanlık indirimi doğurmaz.

Bu nedenle zarar miktarının ve yapılan ödemenin kapsamının doğru tespit edilmesi önemlidir.

Yağma Suçunda Etkin Pişmanlık Olur Mu?

Evet.

Yağma suçu bakımından da TCK m.168'de özel düzenleme bulunmaktadır.

Failin kovuşturma başlamadan önce etkin pişmanlık göstermesi hâlinde verilecek cezada yarısına kadar, kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce etkin pişmanlık göstermesi hâlinde ise üçte birine kadar indirim yapılabilir.

Yağma suçunun cezasının yüksek olması nedeniyle etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacağı sonuç ceza açısından önemli olabilir.

Karşılıksız Yararlanma Suçunda Etkin Pişmanlık Var Mıdır?

Evet.

Karşılıksız yararlanma suçunda fail, azmettiren veya yardım eden kişinin mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin zararını soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi hâlinde kamu davası açılmaması mümkündür.

Zarar hüküm verilinceye kadar tamamen giderilirse verilecek cezada üçte birine kadar indirim yapılabilir.

Ancak aynı kişinin bu imkândan ikiden fazla yararlanamayacağı da kanunda düzenlenmiştir.

Uyuşturucu Suçlarında Etkin Pişmanlık Nasıl Uygulanır?

Uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarında etkin pişmanlık TCK m.192'de özel olarak düzenlenmiştir.

Uyuşturucu madde imal veya ticareti suçuna iştirak eden kişi, resmî makamlar tarafından haber alınmadan önce diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri bildirerek verilen bilgilerin suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucunun ele geçirilmesini sağlaması hâlinde cezalandırılmayabilir.

Uyuşturucu maddeyi kullanmak için satın alan, kabul eden veya bulunduran kişinin de belirli şartlarla etkin pişmanlıktan yararlanması mümkündür.

Suç resmî makamlar tarafından öğrenildikten sonra verilen bilgilerin suçun ortaya çıkarılmasına veya faillerin yakalanmasına hizmet etmesi hâlinde ise kanunda öngörülen şartlarda ceza indirimi gündeme gelebilir. TCK m.192 uyuşturucu suçları bakımından etkin pişmanlığı özel olarak düzenlemektedir.

Uyuşturucu Kullanan Kişi Kendiliğinden Başvurursa Ceza Alır Mı?

TCK m.192/4 kapsamında özel bir düzenleme bulunmaktadır.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişinin, hakkında kullanmak için uyuşturucu madde satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma suçundan soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi edilmesini istemesi hâlinde cezaya hükmolunmaz.

Anayasa Mahkemesi kararlarında da bu düzenlemenin, kişinin soruşturma başlamadan önce kendi iradesiyle başvurmasına ve uyuşturucu kullanımından kurtulma yönündeki iradesine değer verdiği belirtilmektedir.

Örgüt Suçlarında Etkin Pişmanlık Olur Mu?

Evet.

TCK m.221'de suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçları bakımından ayrıntılı etkin pişmanlık hükümleri bulunmaktadır.

Örneğin örgüt üyesinin, örgütün faaliyeti kapsamında herhangi bir suçun işlenişine iştirak etmeden gönüllü olarak örgütten ayrıldığını yetkili makamlara bildirmesi hâlinde hakkında cezaya hükmolunmaması mümkün olabilir.

Yakalanan örgüt üyesinin örgütün dağılmasını veya üyelerinin yakalanmasını sağlamaya elverişli bilgiler vermesi de şartları varsa etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilebilir.

Kişinin yakalandıktan sonra örgütün yapısı ve faaliyetleri konusunda yararlı bilgiler vermesi hâlinde ise örgüt suçu nedeniyle verilecek cezada üçte birden dörtte üçe kadar indirim yapılması mümkündür.

Ancak etkin pişmanlık kişinin örgüt faaliyeti çerçevesinde ayrıca işlediği bütün bağımsız suçları otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Etkin Pişmanlıktan Yararlanan Örgüt Üyesine Denetimli Serbestlik Uygulanır Mı?

Evet.

TCK m.221 kapsamında etkin pişmanlıktan yararlanan kişiler hakkında bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbirine hükmolunur.

Bu sürenin üç yıla kadar uzatılması mümkündür. Ayrıca TCK m.221'deki etkin pişmanlık hükümleri aynı kişi hakkında birden fazla uygulanamaz.

Zimmet Suçunda Etkin Pişmanlık Olur Mu?

Evet.

TCK m.248'e göre zimmete geçirilen malın geri verilmesi veya zararın tamamen giderilmesi hâlinde, işlemin gerçekleştirildiği aşamaya göre farklı oranlarda ceza indirimi uygulanabilir.

Soruşturma başlamadan önce malın aynen iade edilmesi veya zararın tamamen tazmin edilmesi hâlinde verilecek ceza üçte iki oranında indirilir.

Kovuşturma başlamadan önce gönüllü olarak iade veya tazmin hâlinde ceza yarı oranında, etkin pişmanlığın hüküm verilmeden önce gerçekleşmesi hâlinde ise üçte bir oranında indirilir.

Dolayısıyla zimmet suçunda paranın hangi aşamada iade edildiği cezada uygulanacak indirim bakımından büyük önem taşır.

Rüşvet Suçunda Etkin Pişmanlık Var Mıdır?

Evet.

TCK m.254'te rüşvet suçu bakımından özel etkin pişmanlık hükümleri düzenlenmiştir.

Rüşvet alan kişinin durum resmî makamlar tarafından öğrenilmeden önce rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara teslim etmesi veya rüşvet alma konusunda yaptığı anlaşmayı yetkili makamlara bildirmesi hâlinde şartları varsa hakkında rüşvet suçundan cezaya hükmolunmaz.

Benzer şekilde rüşvet veren veya rüşvet konusunda kamu görevlisiyle anlaşan kişinin de durum resmî makamlarca öğrenilmeden önce pişmanlık göstererek yetkili makamları haberdar etmesi hâlinde etkin pişmanlık gündeme gelebilir.

Burada özellikle bildirimin resmî makamlar olayı öğrenmeden önce yapılması kritik öneme sahiptir.

İftira ve Yalan Tanıklık Suçlarında Etkin Pişmanlık Olur Mu?

Evet.

TCK'da iftira suçu bakımından m.269'da, yalan tanıklık suçu bakımından ise m.274'te özel etkin pişmanlık hükümleri bulunmaktadır.

Bu suçlarda failin gerçeğe dönmesi veya önceki beyanından vazgeçmesinin hangi aşamada gerçekleştiği, cezasızlık veya uygulanacak ceza indirimi bakımından önemlidir.

Örneğin yalan tanığın, hakkında tanıklık yaptığı kişi aleyhine bir hak kısıtlaması veya mahkûmiyet sonucu ortaya çıkmadan önce gerçeği söylemesi ile mahkûmiyet kararından sonra gerçeği açıklaması aynı şekilde değerlendirilmez.

Bu nedenle etkin pişmanlığın zamanlaması bu suçlarda da doğrudan sonuca etki eder.

Kaçakçılık Suçlarında Etkin Pişmanlık Olur Mu?

Evet.

Etkin pişmanlık yalnızca Türk Ceza Kanunu'nda değil, bazı özel ceza kanunlarında da düzenlenmiştir.

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 5. maddesine göre şartları taşıyan bazı kaçakçılık suçlarında, suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar paranın Devlet Hazinesine ödenmesi suretiyle etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılabilir.

Bu ödeme;

• Soruşturma evresi sona erinceye kadar yapılırsa ceza yarı oranında,
• Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar yapılırsa ceza üçte bir oranında

indirilebilir.

Ancak bu imkân her kaçakçılık suçu ve her fail bakımından geçerli değildir. Kanunda mükerrirler ve suçun örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi gibi hâller bakımından ayrıca sınırlamalar bulunmaktadır.

Etkin Pişmanlık Beraat Anlamına Gelir Mi?

Hayır.

Etkin pişmanlık ile beraat birbirinden farklıdır.

Beraat kararında kişinin suçtan cezalandırılmasını gerektirecek şartların oluşmadığı kabul edilir.

Etkin pişmanlıkta ise suç tamamlanmıştır ancak failin suçtan sonra gerçekleştirdiği belirli davranış nedeniyle kanun koyucu cezayı kaldırmakta veya azaltmaktadır.

Bu nedenle etkin pişmanlık nedeniyle cezaya hükmedilmeyen durumlarda hukuki sonuç her zaman beraat değildir. Şartlarına göre ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi söz konusu olabilir.

Etkin Pişmanlık ile Gönüllü Vazgeçme Aynı Şey Midir?

Hayır.

Gönüllü vazgeçmede fail, suç henüz tamamlanmadan kendi iradesiyle suçun icrasından vazgeçer veya suçun tamamlanmasını ya da sonucun gerçekleşmesini önler.

Etkin pişmanlıkta ise kural olarak suç tamamlandıktan sonra gerçekleştirilen davranış söz konusudur.

Örneğin dolandırıcılık tamamlandıktan ve para mağdurdan alındıktan sonra paranın geri verilmesi, şartları bulunuyorsa etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilebilir.

Suç tamamlanmadan failin kendi isteğiyle eylemden vazgeçmesi ise gönüllü vazgeçme hükümleri bakımından değerlendirilir.

Mahkeme Aşamasında Etkin Pişmanlık Olur Mu?

Suçun türüne göre olabilir.

Örneğin TCK m.168 kapsamındaki bazı malvarlığı suçlarında kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce zararın giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık indirimi uygulanabilir.

Zimmet ve kaçakçılık gibi bazı suçlarda da hükümden önce gerçekleştirilen belirli davranışlara kanunda sonuç bağlanmıştır.

Ancak her suçun etkin pişmanlık için öngördüğü son tarih aynı değildir.

Bu nedenle;

“Mahkeme başladıktan sonra etkin pişmanlık artık uygulanmaz.”

şeklinde genel bir değerlendirme doğru değildir.

Etkin Pişmanlık Cezayı Ne Kadar Düşürür?

Tek bir oran bulunmamaktadır.

Suçun türüne ve etkin pişmanlığın hangi aşamada gerçekleştiğine göre;

• Cezaya hiç hükmedilmemesi,
• Cezanın belirli oranda indirilmesi,
• Kamu davasının açılmaması,
• Açılmış davanın hukuki durumuna göre farklı sonuçlar

gündeme gelebilir.

Örneğin TCK m.168 kapsamındaki malvarlığı suçlarında kovuşturmadan önce üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce yarısına kadar indirim mümkünken, örgüt suçlarında yakalandıktan sonra verilen yararlı bilgiler nedeniyle üçte birden dörtte üçe kadar indirim uygulanabilir.

Bu nedenle etkin pişmanlık nedeniyle yapılacak ceza hesabı suç maddesine göre ayrıca yapılmalıdır.

Sonuç

Etkin pişmanlık, suç tamamlandıktan sonra failin kanunda belirtilen olumlu davranışları gerçekleştirmesi hâlinde cezasızlık veya ceza indirimi sağlayabilen bir ceza hukuku kurumudur.

Ancak etkin pişmanlık;

• Her suçta uygulanmaz,
• Yalnızca “pişmanım” demekle oluşmaz,
• Kanunda ilgili suç için özel düzenleme bulunmasını gerektirir,
• Çoğu durumda işlemin hangi aşamada yapıldığına göre farklı sonuç doğurur,
• Zararın giderilmesi gereken suçlarda ödemenin miktarı ve zamanı önem taşır.

Bu nedenle;

“Zararı ödedim, dava otomatik olarak düşer.”

veya

“Suçu kabul edip pişman olduğumu söylersem etkin pişmanlık uygulanır.”

şeklinde otomatik bir sonuç çıkarılamaz.

Somut dosyada isnat edilen suç, suçun işlendiği tarih, soruşturma veya kovuşturmanın bulunduğu aşama ve failin gerçekleştirdiği davranış birlikte değerlendirilerek etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacağı belirlenmelidir.

Esenyurt ceza avukatı, Büyükçekmece ceza avukatı, Beylikdüzü ceza avukatı, Bahçeşehir ceza avukatı ve İstanbul ağır ceza avukatı kapsamında etkin pişmanlık, ceza indirimi, uyuşturucu suçları, malvarlığı suçları, örgüt suçları ve ağır ceza davalarına ilişkin hukuki destek alınabilir.

İletişim: 0542 547 48 51