Maaş haczi, hakkında kesinleşmiş icra takibi bulunan borçlunun çalıştığı işverene icra müdürlüğü tarafından yazı gönderilerek, maaşının kanunen haczedilebilir bölümünün her ay kesilip icra dosyasına yatırılmasıdır.
Borçlunun maaşının tamamının haczedilmesi kural olarak mümkün değildir. Kanun, alacaklının alacağını tahsil etme hakkı ile borçlunun ve ailesinin geçimini sürdürebilmesi arasında denge kurmaktadır.
Özellikle 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki işçilerin aylık ücretlerinde dörtte bir sınırı önemlidir. İş Kanunu m.35'e göre işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka alacaklılarının hakları ise saklıdır.
Maaş Haczi Nasıl Başlatılır?
İcra takibi kesinleştikten sonra alacaklı borçlunun çalıştığı işyerini tespit ederek icra müdürlüğünden maaş haczi uygulanmasını talep edebilir.
İcra müdürlüğü bunun üzerine borçlunun işverenine maaş haczi müzekkeresi gönderir.
İİK m.355'e göre maaş haczi yazısını alan kamu kurumu veya özel işveren;
- Haczin uygulandığını,
- Borçlunun maaş veya ücret miktarını
en geç bir hafta içinde icra müdürlüğüne bildirmek ve borç bitinceye kadar haczedilen tutarı maaştan keserek icra dosyasına göndermekle yükümlüdür.
Dolayısıyla maaş haczinde para doğrudan çalışanın banka hesabından alınmaz; temel sistem, kesintinin işveren tarafından kaynağında yapılmasıdır.
Maaşın Ne Kadarı Haczedilebilir?
Bu sorunun cevabında çalışanın statüsü önemlidir.
4857 sayılı İş Kanunu m.35'e göre;
“İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez.”
Bu nedenle İş Kanunu kapsamındaki normal işçi ücretlerinde adi icra borçları bakımından uygulamada temel oran maaşın 1/4'üdür, yani %25'tir.
Örneğin hacze esas aylık ücret;
40.000 TL ise yaklaşık 10.000 TL,
60.000 TL ise yaklaşık 15.000 TL
dörtte bir oranına karşılık gelir.
Ancak nafaka alacakları ve özel kanunlardan kaynaklanan bazı durumlar bakımından farklı kurallar uygulanabilir.
Maaşın Tamamına Haciz Konulabilir Mi?
Kural olarak hayır.
Maaş ve ücretler borçlunun yaşamını devam ettirmesi için gerekli olduğundan kanun bunları kısmen haczedilebilir gelirler arasında kabul etmektedir.
İİK m.83 de maaş ve ücretlerin, borçlu ile ailesinin geçimi için gerekli miktar dikkate alınarak kısmen haczedilebileceğini düzenlemektedir. Maddede haczedilecek miktarın dörtte birden az olamayacağı ve birden fazla haczin sıraya alınacağı belirtilmektedir.
İşçiler bakımından ise İş Kanunu m.35'te ayrıca aylık ücretin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceği açıkça düzenlenmiştir.
Bu nedenle;
“İcra borcu yüksekse çalışanın maaşının tamamı kesilebilir.”
şeklinde genel bir değerlendirme doğru değildir.
Maaş Haczinde %25 Kesinti Zorunlu Mudur?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki işçiler yönünden adi alacaklarda dörtte birlik sınır temel uygulamadır.
Ancak “maaş” kavramı altında;
- İşçi ücreti,
- Memur maaşı,
- Emekli maaşı,
- Nafaka niteliğindeki gelirler,
- Özel kanuna tabi ödemeler
bulunabileceğinden her gelir için aynı hüküm uygulanmaz.
Özellikle emekli aylıkları, normal çalışan maaşlarından farklı özel haczedilmezlik hükümlerine tabidir.
Bu nedenle kişinin hangi statüde gelir elde ettiği mutlaka belirlenmelidir.
Nafaka Borcunda Maaşın Sadece Dörtte Biri Mi Kesilir?
Hayır.
İş Kanunu m.35, işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini düzenledikten sonra açıkça;
“Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.”
demektedir.
Bu nedenle nafaka alacakları, normal banka, kredi, senet veya ticari borçlardan farklı değerlendirilir.
Özellikle devam eden cari nafaka alacaklarının tahsilinde maaş haczindeki olağan dörtte bir sınırlamasının aynen uygulanacağı söylenemez.
Bu nedenle;
“Hangi borç olursa olsun maaştan en fazla %25 kesilebilir.”
şeklindeki ifade doğru değildir.
Birden Fazla İcra Dosyası Varsa Maaştan Aynı Anda Birden Fazla Kesinti Yapılır Mı?
Kural olarak adi hacizler sıraya konulur.
İİK m.83'e göre birden fazla haciz bulunması hâlinde hacizler sıraya alınır ve öndeki haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilmez.
Örneğin çalışanın maaşına;
- Banka A dosyasından,
- Kredi kartı dosyasından,
- Başka bir alacaklı dosyasından
haciz gönderilmiş olabilir.
İşveren hacizleri geliş sırasına göre kaydeder. İlk sıradaki dosyanın borcu bitince kesinti ikinci sıradaki dosyaya aktarılır.
Dolayısıyla;
“Üç icra dosyası varsa maaştan üç ayrı %25 kesilir ve çalışana yalnızca %25 kalır.”
şeklinde bir sistem kural olarak uygulanmaz.
Maaş Haczinde Sıra Nasıl Belirlenir?
İşveren kendisine ulaşan maaş haczi müzekkerelerini tebliğ sırasına göre kaydeder.
Daha önce gelen haciz ön sırada yer alır.
İlk dosyanın borcu tamamlanıp maaş haczi sona erdiğinde, sıradaki dosya için kesintiye başlanır.
İşverenin maaş üzerinde başka haciz bulunması hâlinde bu durumu da icra müdürlüğüne bildirmesi önemlidir.
Nafaka Haczi Sıraya Girer Mi?
Nafaka alacakları normal adi alacaklardan farklı özellik taşır.
Özellikle cari nafaka, kişinin ve çoğu zaman müşterek çocuğun geçimini sağlayan dönemsel bir alacak olduğundan normal haciz sırasından farklı şekilde değerlendirilir.
Bu nedenle maaş üzerinde daha önce banka veya başka adi alacak haczi bulunması, nafakanın hiçbir şekilde tahsil edilemeyeceği anlamına gelmez.
Nafakanın;
- Cari nafaka mı,
- Birikmiş nafaka borcu mu
olduğu da hukuki değerlendirmeyi değiştirebilir.
İşveren Maaş Haczi Yazısına Cevap Vermek Zorunda Mıdır?
Evet.
İİK m.355 uyarınca maaş haczi müzekkeresi gönderilen işveren, haczin uygulandığını ve borçlunun maaş miktarını bir hafta içinde icra müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
İşveren ayrıca borç sona erene kadar haczedilen tutarı maaştan kesip icra dosyasına göndermelidir.
Borçlunun;
- İşten ayrılması,
- Maaşının değişmesi,
- Başka bir birimden maaş almaya başlaması
gibi durumların da icra müdürlüğüne bildirilmesi gerekir.
İşveren Maaştan Kesinti Yapmazsa Ne Olur?
Maaş haczi yazısını alan işverenin yazıyı görmezden gelmesi hukuken ciddi sonuçlar doğurabilir.
İİK m.355 ve 356 hükümleri kapsamında işveren gerekli kesintiyi yapmaz veya kesilen parayı icra dosyasına göndermezse kesmediği veya göndermediği tutarlar bakımından sorumlu tutulabilir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de maaş haczi yazısına süresinde cevap vermeyen ve gerekli kesintileri yapmayan işverenin İİK m.355-356 kapsamında sorumluluğunun bulunduğunu kabul etmektedir.
Bu nedenle işveren;
“Bu benim çalışanımla alacaklı arasındaki borç, beni ilgilendirmez.”
diyerek maaş haczi yazısını cevapsız bırakamaz.
Çalışan İşten Ayrılırsa Maaş Haczi Ne Olur?
Borçlu işten ayrıldığında işveren bu durumu icra müdürlüğüne bildirmelidir.
İİK m.355 kapsamında hizmetin sona ermesi ve maaşla ilgili değişikliklerin icra dairesine bildirilmesi yükümlülüğü bulunmaktadır.
Eski işveren artık maaş ödemediği için sonraki dönem bakımından kesinti yapmaz.
Borçlu başka bir işyerinde çalışmaya başlarsa alacaklı yeni işyerini tespit ederek yeni işverene maaş haczi müzekkeresi gönderilmesini talep edebilir.
Borçlunun iş değiştirmesi icra borcunu ortadan kaldırmaz.
İş Değiştirince Maaş Haczi Otomatik Yeni İşyerine Geçer Mi?
Genellikle hayır.
Yeni işverenin kesinti yapabilmesi için icra müdürlüğünden kendisine haciz yazısının ulaşması gerekir.
Alacaklı veya icra dosyası üzerinden borçlunun yeni SGK kaydı ve işyeri bilgileri tespit edildikten sonra yeni işverene maaş haczi müzekkeresi gönderilebilir.
Bu nedenle;
“Maaş haczim vardı, iş değiştirdim; artık borç için maaşıma haciz uygulanamaz.”
şeklinde bir sonuç doğru değildir.
Prim, İkramiye ve Ek Ücretlere Haciz Konulabilir Mi?
Maaş dışında işçiye ödenen;
- Prim,
- İkramiye,
- Fazla çalışma ücreti,
- Bonus,
- Diğer ücret niteliğindeki ödemeler
bakımından ödemenin hukuki niteliğine göre haciz uygulanması gündeme gelebilir.
Ancak her ek ödemenin maaşla aynı şekilde ve aynı oranda haczedileceğini söylemek doğru değildir.
Ödemenin ücret niteliği, sürekliliği ve özel kanuni koruması ayrıca değerlendirilmelidir.
Kıdem Tazminatına Maaş Haczi Uygulanır Mı?
Kıdem tazminatı aylık maaş niteliğinde değildir.
Bu nedenle İş Kanunu m.35'teki aylık ücretin dörtte biri sınırlamasının kıdem tazminatına doğrudan uygulanacağı söylenemez.
Borçlunun işverenden doğmuş bulunan kıdem tazminatı alacağı şartlarına göre alacak haczine konu olabilir.
Aynı husus bazı toplu işten ayrılma veya işçilik alacaklarında da ayrıca değerlendirilmelidir.
Emekli Maaşına Normal Maaş Haczi Uygulanabilir Mi?
Emekli maaşı konusunda farklı kurallar bulunmaktadır.
5510 sayılı Kanun kapsamındaki emekli aylıkları kural olarak nafaka borçları ve SGK'nın kanunda belirtilen alacakları dışında haczedilemez.
Bu nedenle emekli maaşı ile çalışan maaşı birbirine karıştırılmamalıdır.
Normal çalışan için uygulanan;
“maaştan dörtte bir kesinti”
kuralının emekli maaşına otomatik olarak uygulanması doğru değildir.
Maaşın Yattığı Banka Hesabına Haciz Konulursa Ne Olur?
Maaş haczi ile banka hesabına haciz aynı işlem değildir.
Maaş haczinde işveren tarafından maaş ödenmeden önce kaynağında kesinti yapılır.
Banka hesabı haczinde ise borçlunun banka nezdindeki alacağına haciz uygulanmaktadır.
Maaş hesabında bulunan paranın hukuki niteliğinin korunup korunmadığı, hesaba başka para girişlerinin bulunup bulunmadığı ve uygulanan haczin kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle maaştan zaten kesinti yapılırken maaş hesabının ayrıca bloke edilmesi hâlinde somut dosyanın ayrıca incelenmesi gerekir.
Borçlu Maaş Haczine İtiraz Edebilir Mi?
Maaş haczi hukuka aykırı şekilde uygulanmışsa borçlu şartlarına göre icra hukuk mahkemesine şikâyet yoluna başvurabilir.
Örneğin;
- Kanuni sınırın üzerinde kesinti yapılması,
- Koruma altındaki bir gelirin haczedilmesi,
- Sona ermiş dosya nedeniyle kesintiye devam edilmesi,
- Daha önceki haciz sırası dikkate alınmadan ikinci adi dosyaya ödeme yapılması
şikâyet konusu olabilir.
Şikâyet süreleri kısa olabileceğinden kesintinin öğrenilmesinden sonra dosyanın gecikmeden incelenmesi önemlidir.
Maaş Haczi Ne Zaman Sona Erer?
Maaş haczi kural olarak ilgili icra dosyasındaki borç tamamen sona erene kadar devam eder.
Kesintiler;
- Asıl alacak,
- Faiz,
- Takip masrafları,
- Vekâlet ücreti,
- Gerekli harçlar
kapsamındaki dosya borcuna mahsup edilir.
Dosya tamamen kapandığında icra müdürlüğünün işverene maaş haczinin kaldırıldığına ilişkin yazı göndermesi gerekir.
İşverenin fek yazısı ulaşmasına rağmen kesinti yapmaya devam etmemesi gerekir.
Borcun Doğrudan Ödenmesi Maaş Haczini Hemen Kaldırır Mı?
Borçlu icra dosyasındaki borcun tamamını doğrudan ödemiş olabilir.
Ancak yalnızca ödeme yapılması ile işverenin aynı anda kesintiyi durdurması beklenmemelidir.
Öncelikle;
- Ödemenin icra dosyasına işlenmesi,
- Dosyada bakiye bulunmadığının belirlenmesi,
- Maaş haczinin kaldırılmasına karar verilmesi,
- İşverene haciz fek yazısının gönderilmesi
gerekebilir.
Bu nedenle ödeme sonrasında hem dosyanın kapandığı hem de maaş haczinin kaldırıldığı kontrol edilmelidir.
Maaş Haczine Önceden Muvafakat Edilebilir Mi?
İİK m.83/a kapsamında, hacizden önce borçlunun haczedilmezlik korumasından vazgeçmesine ilişkin anlaşmalar kural olarak geçerli değildir.
Dolayısıyla kredi veya borç sözleşmesine;
“Borç ödenmezse maaşımın tamamının haczedilmesini kabul ediyorum.”
şeklinde bir hüküm yazılması, kanuni maaş korumasını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Kanunda özel olarak izin verilen durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Maaş Haczi Nedeniyle İşçi İşten Çıkarılabilir Mi?
İşçinin hakkında icra takibi veya maaş haczi bulunması tek başına iş sözleşmesini otomatik olarak sona erdirmez.
İşveren maaş haczi yazısının muhatabı olarak kanuni kesintiyi yapmak ve icra müdürlüğüne göndermekle yükümlüdür.
Ancak iş ilişkisinin feshi bakımından İş Kanunu hükümleri ve somut olayın koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Maaş haczi ile iş sözleşmesinin sona ermesi birbirinden ayrı hukuki konulardır.
Maaş Haczinde En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Uygulamada sık karşılaşılan hatalar;
- İşverenin maaş haczi müzekkeresine cevap vermemesi,
- Kesintinin yanlış oranda yapılması,
- Birden fazla hacizde sıraya uyulmaması,
- Nafaka haczinin adi hacizle karıştırılması,
- İşten ayrılan personelin durumunun icra müdürlüğüne bildirilmemesi,
- Dosya kapandığı hâlde kesintiye devam edilmesi,
- Emekli maaşına normal çalışan maaşı gibi işlem yapılması
şeklinde ortaya çıkmaktadır.
Özellikle işveren açısından İİK m.355 ve 356'daki yükümlülüklerin ihlali doğrudan mali sorumluluk yaratabileceğinden maaş haczi yazılarının süresinde cevaplandırılması önemlidir.
Sonuç
Maaş haczi, kesinleşmiş icra takibinde borçlunun ücretinin kanunen haczedilebilir bölümünün işveren tarafından her ay kesilerek icra dosyasına yatırılmasıdır.
İcra müdürlüğünün gönderdiği maaş haczi yazısını alan işveren, İİK m.355 uyarınca bir hafta içinde maaş ve haciz durumunu icra dairesine bildirmek ve borç sona erene kadar gerekli kesintileri dosyaya göndermek zorundadır.
4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki işçilerin aylık ücretlerinin ise dörtte birinden fazlası haczedilemez. Bu nedenle normal adi icra borçlarında uygulamada işçinin maaşından temel olarak %25 oranında kesinti yapılmaktadır. Nafaka alacaklılarının hakları kanunen saklıdır.
Birden fazla adi maaş haczi bulunması hâlinde hacizler sıraya alınır; önceki haczin kesintisi sona ermeden sonraki hacze geçilmez. İİK m.83 bu sıra sistemini açıkça düzenlemektedir.
Bu nedenle;
“Kaç icra dosyası varsa maaştan her biri için ayrı ayrı %25 kesilir.”
veya;
“Her türlü borçta maaştan en fazla %25 kesilebilir.”
şeklindeki iki değerlendirme de doğru değildir.
Çalışanın statüsü, borcun nafaka olup olmadığı, daha önceki maaş hacizleri ve gelirin özel kanunlarla korunup korunmadığı birlikte değerlendirilmelidir.
Esenyurt icra avukatı, Büyükçekmece icra avukatı, Beylikdüzü icra avukatı, Bahçeşehir icra avukatı ve İstanbul icra avukatı kapsamında maaş haczi, maaş haczinin kaldırılması, fazla maaş kesintisi, haciz sırası ve işverenin maaş haczi yükümlülüklerine ilişkin hukuki destek alınabilir.
İletişim: 0542 547 48 51