Hakkında yakalama kararı bulunduğunu öğrenen bir kişinin en sık yaptığı hata, bu kararın doğrudan tutuklama kararı anlamına geldiğini düşünmektir.

Oysa yakalama emri, gözaltı ve tutuklama birbirinden farklı hukuki kurumlardır. Yakalama emri kişinin bulunarak yetkili adli merci önüne çıkarılmasını sağlamak amacıyla verilebilir. Yakalanan kişinin mutlaka tutuklanacağı şeklinde bir kural bulunmamaktadır.

Bu nedenle hakkında yakalama kararı bulunduğunu öğrenen kişinin öncelikle kararın hangi dosyadan, hangi suç nedeniyle ve hangi amaçla çıkarıldığını tespit etmesi gerekir.

Yakalama Kararı Nedir?

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 98. maddesinde yakalama emrinin hangi durumlarda çıkarılabileceği düzenlenmiştir.

Soruşturma aşamasında çağrı üzerine gelmeyen veya kendisine çağrı yapılamayan şüpheli hakkında Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yakalama emri düzenlenebilir.

Ayrıca tutuklama talebinin reddedilmesine karşı yapılan itiraz üzerine itiraz mercii tarafından da yakalama emri çıkarılması mümkündür.

Kovuşturma aşamasında da sanığın mahkeme huzuruna getirilebilmesi amacıyla kanundaki şartlar çerçevesinde yakalama emri gündeme gelebilir.

Yakalama Kararı Tutuklama Kararı Mıdır?

Hayır.

Yakalama kararı ile tutuklama kararı aynı şey değildir.

Yakalama, kişinin belirli bir süre için özgürlüğünden yoksun bırakılarak yetkili makam önüne çıkarılmasını amaçlayan bir koruma tedbiridir.

Tutuklama ise hâkim tarafından ayrıca değerlendirilmesi gereken daha ağır bir koruma tedbiridir.

Dolayısıyla hakkında yakalama emri bulunan kişi yakalandığında mahkeme huzuruna çıkarılabilir ve ifadesi veya sorgusu alındıktan sonra serbest bırakılabilir. Somut olayın şartları varsa adli kontrol veya tutuklama da ayrıca değerlendirilebilir.

Anayasa'nın 19. maddesi uyarınca tutuklama, kanunda öngörülen koşullar altında hâkim kararıyla uygulanabilir.

Hakkınızda Yakalama Kararı Olduğunu Nasıl Öğrenebilirsiniz?

Yakalama kararı çoğu zaman devam eden soruşturma veya kovuşturma dosyasından anlaşılır.

Kişi hakkındaki dosyanın avukat tarafından incelenmesi, kararın hangi mahkeme veya savcılık tarafından verildiğinin ve yakalama nedeninin belirlenmesi bakımından önemlidir.

Sadece “GBT'de yakalama var” bilgisiyle hareket etmek yerine kararın dayanağının görülmesi gerekir.

Çünkü yakalama emri yalnızca ifade alınması amacıyla çıkarılmış olabileceği gibi sanığın sorguya getirilmesi veya kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla da çıkarılmış olabilir.

Yakalama Kararı Varsa Polise Kendiniz Gidebilir Misiniz?

Evet.

Kişinin yakalama emrinden haberdar olduktan sonra bir müdafiyle birlikte kolluğa veya ilgili adli mercilere başvurması mümkündür.

Özellikle ifade veya sorgu amacıyla çıkarılmış yakalama emirlerinde kontrollü şekilde adliyeye başvurulması, kişinin nerede ve hangi koşullarda yakalanacağını belirsiz bırakmaması bakımından önemlidir.

Ancak başvuru yapılmadan önce dosyanın incelenmesi ve yakalama emrinin niteliğinin belirlenmesi daha sağlıklıdır.

Çünkü infaz amacıyla çıkarılmış yakalama emri ile yalnızca ifade alınmasına yönelik yakalama emrinin sonuçları aynı değildir.

Yakalama Kararı Varsa Avukatla Gitmek Gerekir Mi?

Zorunlu müdafilik hâlleri dışında her olayda avukatla gitmek kanuni bir zorunluluk değildir.

Ancak uygulamada yakalama emrinin hangi gerekçeyle çıkarıldığı, kişinin tutuklama talebiyle karşılaşma ihtimali bulunup bulunmadığı ve dosyada hangi delillerin mevcut olduğu önceden incelenmelidir.

Bir müdafi dosyayı inceleyerek yakalamanın yalnızca ifade amacıyla mı yoksa başka bir nedenle mi çıkarıldığını belirleyebilir ve ifade veya sorgu sırasında savunma hakkının etkin kullanılmasını sağlayabilir.

Özellikle ağır ceza kapsamındaki suçlamalarda bu durum daha büyük önem taşır.

Yakalanan Kişi Ne Kadar Sürede Hâkim Önüne Çıkarılır?

CMK m.94'e göre hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine yakalanan kişi, kural olarak en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır.

Kişinin yetkili mahkemenin bulunduğu yere yirmi dört saat içinde ulaştırılması mümkün değilse, yakalandığı yerde veya en yakın adliyede sesli ve görüntülü iletişim sistemi kullanılarak yetkili hâkim veya mahkeme tarafından sorgulanması veya ifadesinin alınması mümkündür.

Bu düzenlemenin amacı, kişinin gereksiz şekilde uzun süre özgürlüğünden yoksun bırakılmasını önlemektir.

Mesai Saatleri Dışında Yakalanırsanız Ne Olur?

İfade alınması amacıyla çıkarılmış bazı yakalama emirlerinde özel bir düzenleme bulunmaktadır.

CMK m.94 kapsamında, ifadesi alınmak amacıyla düzenlenmiş yakalama emri üzerine mesai saatleri dışında yakalanan ve belirlenen tarihte yargı merci önünde hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin Cumhuriyet savcısının emriyle serbest bırakılması mümkündür.

Bu hüküm aynı yakalama emri bakımından yalnızca bir kez uygulanabilir.

Ancak bu imkân her yakalama emri için geçerli değildir. Kararın gerçekten ifade amacıyla çıkarılıp çıkarılmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Yakalandığınızda Yakınlarınıza Haber Verilir Mi?

Evet.

CMK m.95'e göre şüpheli veya sanık yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği başka bir kişiye gecikmeksizin haber verilir.

Yakalanan kişi yabancıysa ve yazılı olarak karşı çıkmıyorsa ilgili devletin konsolosluğuna da bildirim yapılabilir.

Yakalama Sırasında Hangi Haklarınız Vardır?

Yakalama işlemi sırasında kişiye yakalamanın nedeni ve kendisine yönelik suçlama bildirilmelidir.

Anayasa'nın 19. maddesinde de yakalanan veya tutuklanan kişiye yakalama veya tutuklama sebeplerinin ve hakkındaki iddiaların bildirilmesi güvence altına alınmıştır.

Ayrıca kişinin müdafi yardımından yararlanma, susma hakkını kullanma ve hukuka aykırı işlemlere karşı başvuruda bulunma hakları bulunmaktadır.

Yakalama işlemi ayrıca tutanağa bağlanmalıdır. CMK m.97 uyarınca tutanakta kişinin hangi suç nedeniyle, hangi koşullarda, hangi yerde ve zamanda yakalandığı ile haklarının anlatıldığı belirtilir.

Yakalama Kararı Varken Şehir Dışına Çıkılabilir Mi?

Yakalama emri bulunduğu sürece kişi kolluk tarafından kimlik kontrolü sırasında yakalanabilir.

Polis, hakkında yakalama emri bulunan kişilerin tespit edilmesi amacıyla kanundaki şartlar çerçevesinde kişileri durdurabilir ve kimlik sorabilir.

Bu nedenle yakalama kararını görmezden gelerek şehir veya ülke içerisinde hareket etmeye devam etmek sorunu ortadan kaldırmaz.

Önemli olan yakalama kararının neden çıkarıldığını belirlemek ve dosyaya uygun hukuki işlemi gerçekleştirmektir.

Havalimanında Yakalama Kararı Çıkarsa Ne Olur?

Havalimanındaki kimlik ve güvenlik kontrollerinde kişi hakkında aktif bir yakalama emri bulunduğu tespit edilirse kolluk tarafından yakalama işlemi yapılabilir.

Sonraki işlem, yakalama emrinin niteliğine göre değişir.

Kişi ifade veya sorgu amacıyla aranıyorsa ilgili adli mercie sevk edilebilir. Kesinleşmiş mahkûmiyetin infazına ilişkin yakalama varsa infaz hükümleri uygulanır.

Dolayısıyla yurtdışına çıkış planı bulunan bir kişinin hakkında yakalama emri olup olmadığını önceden dosyasından kontrol ettirmesi önemlidir.

Yakalama Kararı Sadece İfade İçin Çıkarılabilir Mi?

Evet.

Kişi soruşturma veya kovuşturma sırasında kendisine yapılan çağrıya rağmen gelmemişse veya kendisine ulaşılamamışsa yalnızca ifadesinin veya sorgusunun alınabilmesi amacıyla yakalama emri çıkarılabilir.

Bu durumda kişinin yakalanmasının temel amacı tutuklanması değil, yargı mercii huzuruna çıkarılmasıdır.

CMK m.98 soruşturma aşamasında çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında yakalama emri çıkarılabileceğini açıkça düzenlemektedir.

Yakalama Kararı Sonrasında Tutuklama Olur Mu?

Olabilir ancak otomatik değildir.

Kişi hâkim önüne çıkarıldığında savcılık tutuklama talep edebilir. Hâkim ise tutuklama şartlarının oluşup oluşmadığını ayrıca değerlendirmek zorundadır.

Tutuklama için yalnızca yakalama emrinin varlığı yeterli değildir.

Suçun niteliği, mevcut deliller, kuvvetli suç şüphesini gösteren olgular, kaçma veya delilleri karartma tehlikesi ve ölçülülük gibi hususlar değerlendirilir.

Dolayısıyla yakalama emrinin bulunması ile tutuklama kararının verilmesi arasında otomatik bir bağlantı kurulamaz.

Yakalama Kararının Kaldırılması Mümkün Müdür?

Yakalama kararının çıkarılmasına neden olan durum ortadan kalkmışsa ilgili mahkeme veya savcılık nezdinde gerekli başvurular yapılabilir.

Örneğin sanık hakkında duruşmaya gelmediği için yakalama emri çıkarılmış ve kişi daha sonra mahkeme huzuruna çıkarılmışsa yakalama emrinin devam etmesini gerektiren neden ortadan kalkabilir.

Ancak yakalama emrini kişinin kendisinin veya kolluğun doğrudan “silmesi” mümkün değildir.

Emrin kaldırılması ilgili adli makamın kararıyla gerçekleşir.

Kesinleşmiş Hapis Cezası Nedeniyle Yakalama Kararı Varsa Ne Olur?

Bu durum soruşturma veya kovuşturmadaki yakalama emirlerinden farklıdır.

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 19. maddesine göre, hükümlü kendisine gönderilen çağrı kâğıdına rağmen süresinde gelmez, kaçar veya kaçacağına dair şüphe doğurursa Cumhuriyet savcısı yakalama emri çıkarabilir.

Ayrıca kasten işlenen suçlarda üç yıldan, taksirle işlenen suçlarda beş yıldan fazla hapis cezalarının infazı bakımından doğrudan yakalama emri çıkarılması öngörülmektedir.

Bu nedenle kişi hakkındaki yakalama kararının devam eden dava nedeniyle mi yoksa kesinleşmiş cezanın infazı amacıyla mı verildiği mutlaka tespit edilmelidir.

Yakalama Kararı Hatalıysa Ne Yapılabilir?

Yakalama kararının hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa dosyanın niteliğine göre itiraz veya başka kanun yolları gündeme gelebilir.

Örneğin yanlış kişi hakkında çıkarılan, kaldırılması gerektiği hâlde sistemde devam eden veya hukuki dayanağı bulunmadığı ileri sürülen yakalama işlemlerinde dosya üzerinden başvuru yapılabilir.

Hukuka aykırı yakalama nedeniyle kişinin zarar görmesi hâlinde Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında tazminat yolları da şartları varsa gündeme gelebilir.

Anayasa Mahkemesi de hukuka aykırı yakalama ve gözaltı nedeniyle tazminata ilişkin başvuruları kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında değerlendirmektedir.

Yakalama Kararından Kaçmak Doğru Bir Yol Mudur?

Hayır.

Aktif yakalama emrinin bulunduğu bir dosyada kişinin sürekli kolluktan kaçınmaya çalışması yakalama kararını ortadan kaldırmaz.

Bunun yerine dosyanın incelenmesi, yakalama emrinin hangi nedenle çıkarıldığının öğrenilmesi ve mümkünse kişinin müdafi eşliğinde kontrollü şekilde yetkili merci huzuruna çıkarılması daha doğru bir hukuki yöntemdir.

Özellikle uzun süredir devam eden yakalama emirlerinde dosyanın hangi aşamada olduğu bilinmeden hareket etmek ek sorunlara neden olabilir.

Yakalama Kararı Bulunan Bir Dosyada Avukat Öncelikle Neyi İnceler?

Öncelikle yakalama emrini çıkaran makam ve dosya numarası belirlenmelidir.

Daha sonra kararın ifade amacıyla mı, sorgu amacıyla mı, tutuklama değerlendirmesi için mi yoksa kesinleşmiş cezanın infazı amacıyla mı çıkarıldığı incelenmelidir.

Dosyadaki suçlama, mevcut deliller, önceki tebligatlar, duruşmaya gelinmeme nedeni ve varsa tutuklama talebi birlikte değerlendirilmelidir.

Böylelikle kişinin kendiliğinden adliyeye başvurması hâlinde karşılaşabileceği hukuki süreç önceden öngörülebilir.

Sonuç

Hakkınızda yakalama kararı bulunması, otomatik olarak tutuklanacağınız anlamına gelmez.

Yakalama emrinin amacı ve hukuki sonucu, kararın hangi dosyada ve hangi nedenle çıkarıldığına göre değişir.

CMK m.98 uyarınca soruşturma aşamasında çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında yakalama emri düzenlenebilir. Yakalanan kişi ise CMK m.94 kapsamında kural olarak en geç yirmi dört saat içerisinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılmalıdır.

Yakalama emri yalnızca ifade alınması amacıyla çıkarılmış olabileceği gibi, devam eden kovuşturma veya kesinleşmiş hapis cezasının infazı nedeniyle de düzenlenmiş olabilir.

Bu nedenle en önemli adım, yakalama emrinden kaçınmaya çalışmak yerine kararın hangi dosyadan çıktığını öğrenmek, dosyayı incelemek ve hukuki durum netleştirildikten sonra ilgili adli merciye başvurmaktır.

Yakalama, Gözaltı ve Ceza Davalarında Hukuki Destek

Yakalama emri, gözaltı, tutuklama, tutuklamaya itiraz, ifade ve sorgu işlemleri, ağır ceza davaları ve diğer ceza hukuku uyuşmazlıklarında dosyanın suçlama ve mevcut delillerle birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Umut Hukuk ve Danışmanlık
Av. Umutcan SARIKAYA

Telefon: 0542 547 48 51
Telefon: 0542 141 48 51

Adres: Gökevler Mah. 539 Sok. Oğuzkent Sitesi 1-F-8, Esenyurt / İstanbul

Web: avukatumutsarikaya.com

Esenyurt, Beylikdüzü, Bahçeşehir, Büyükçekmece, Avcılar ve İstanbul genelinde ceza ve ağır ceza uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki danışmanlık ve müdafilik hizmeti sunulmaktadır.