İcra takiplerinde borçlunun veya üçüncü kişilerin malvarlığına haciz uygulanması ciddi ekonomik sonuçlar doğurabilir. Ancak her haciz işlemi hukuka uygun değildir. Borç bulunmadığı hâlde haciz uygulanması, borçlu olmayan üçüncü kişinin malının haczedilmesi, takip hakkı bulunmadan haciz yaptırılması veya haciz sırasında ölçüsüz ve hukuka aykırı işlemler yapılması hâlinde haksız haciz nedeniyle maddi ve manevi tazminat gündeme gelebilir.

Bununla birlikte haczin daha sonra kaldırılmış olması tek başına otomatik olarak tazminata hükmedileceği anlamına gelmez. Özellikle manevi tazminat bakımından haczi yaptıran kişinin kusuru, kötü niyeti, haczin niteliği ve meydana gelen zararın ağırlığı ayrıca değerlendirilir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin haksız hacze ilişkin kararlarında da maddi zarar ile manevi zarar bakımından farklı koşullar arandığı görülmektedir.

Haksız Haciz Nedir?

Haksız haciz, hukuki dayanağı bulunmayan veya somut olay bakımından uygulanması hukuka aykırı olan haciz işlemi olarak ifade edilebilir.

Örneğin gerçekte borçlu olmayan kişiye ait malların haczedilmesi, alacak hakkı bulunmadığı hâlde haciz uygulanması veya üçüncü kişinin mallarının borçluya aitmiş gibi muhafaza altına alınması haksız haciz iddiasına yol açabilir.

Ancak bir haczin sonradan kaldırılması veya takipte borçlunun haklı çıkması, her olayda haczi yaptıran tarafın otomatik olarak tazminat sorumluluğuna girdiği anlamına gelmez. Tazminat koşulları ayrıca incelenmelidir.

Haksız Haciz Nedeniyle Maddi Tazminat İstenebilir Mi?

Evet. Haksız haciz nedeniyle doğrudan bir maddi zarar meydana gelmişse, şartları bulunduğunda bu zararın tazmini talep edilebilir.

Örneğin haczedilen iş makinelerinin kullanılamaması nedeniyle iş kaybı oluşması, malların muhafaza altına alınması ve geri alınması sırasında nakliye masrafı yapılması, ticari faaliyetin aksaması veya eşyanın zarar görmesi maddi zarar kapsamında değerlendirilebilir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2015/4026 E., 2016/5647 K. sayılı kararında, haksız haciz ve muhafaza nedeniyle bilgisayarlar bakımından meydana gelen zararın ve malların geri teslim alınması sırasında yapılan nakliye giderinin maddi zarar hesabında dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.

Haksız Haciz Nedeniyle Manevi Tazminat İstenebilir Mi?

Şartları varsa mümkündür.

Ancak manevi tazminat bakımından her haksız haciz yeterli kabul edilmez.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, haksız hacze dayalı manevi tazminat isteminin kusura dayanan bir sorumluluk olduğunu; haczi yaptıran kişinin kötü niyetli veya kusurlu davranışının ve manevi zararın ağırlığının değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmektedir.

Dolayısıyla mahkeme yalnızca haczin haksız olduğuna değil, haczi yaptıran kişinin davranışına ve haczin kişinin kişilik hakları üzerinde meydana getirdiği etkiye de bakar.

Haksız Haciz Her Zaman Manevi Tazminat Doğurur Mu?

Hayır.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2019/2535 E. sayılı kararına konu olayda yapılan haczin haksız olduğu kabul edilmiş, ancak haczi yaptıran tarafın ağır kusurlu veya kötü niyetli olduğunun kabul edilemeyeceği gerekçesiyle manevi tazminat şartlarının oluşmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu nedenle “haciz kaldırıldı, kesin manevi tazminat alırım” şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir.

Haczin hangi nedenle haksız olduğu, alacaklının bunu bilip bilmediği, haczin kişinin ekonomik ve sosyal hayatında ne ölçüde etkili olduğu ve somut olayın diğer özellikleri birlikte değerlendirilir.

Borçlu Olmayan Kişinin Malları Haczedilirse Tazminat İstenebilir Mi?

Borçlu olmayan üçüncü kişiye ait malların haczedilmesi hâlinde öncelikle istihkak prosedürü gündeme gelebilir.

Üçüncü kişinin mallarının borçluya ait olmadığı ortaya çıkmasına rağmen haczin sürdürülmesi veya alacaklının açıkça üçüncü kişiye ait olduğunu bildiği malları haczettirmesi hâlinde tazminat sorumluluğu da gündeme gelebilir.

Ancak üçüncü kişinin tazminat talebinde bulunabilmesi için haczin haksızlığı ile uğradığı zarar arasındaki bağlantıyı ortaya koyması gerekir.

Yargıtay'ın haksız haciz kararlarında da haczedilen malların gerçekte kime ait olduğu ve zarar gören kişinin bu mallar üzerindeki hakkı önem taşımaktadır.

Haksız İhtiyati Haciz Nedeniyle Tazminat İstenebilir Mi?

Evet.

İhtiyati haczin haksız çıkması hâlinde de maddi ve manevi tazminat gündeme gelebilir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2013/2705 E. sayılı kararında, davacı hakkında başlatılan takip itiraz üzerine durmuş olmasına rağmen ihtiyati haciz uygulanmış ve daha sonra davacının borçtan sorumlu olmadığı kesinleşmiştir. Yargıtay, haczin hak veya alacağa dayanmadığı gerekçesiyle haksız haciz sorumluluğunu kabul etmiş ve manevi tazminat yönünden değerlendirme yapılması gerektiğine karar vermiştir.

Banka Hesabına Haksız Haciz Konulursa Tazminat İstenebilir Mi?

Banka hesabına uygulanan haciz nedeniyle kişinin parasını kullanamaması ve bunun sonucunda somut bir zarara uğraması mümkündür.

Örneğin ticari ödemelerin yapılamaması, kredilerin gecikmesi, sözleşmelerin ihlal edilmesi veya başka mali kayıpların meydana gelmesi hâlinde zarar ile haksız haciz arasındaki illiyet bağı ayrıca incelenir.

Ancak banka hesabına haciz uygulanmış olması tek başına belirli miktarda tazminata hak kazandırmaz. Gerçek zarar ve haciz işlemi arasındaki bağlantının ispatlanması gerekir.

Araca Haksız Haciz Konulursa Tazminat Talep Edilebilir Mi?

Araç üzerindeki haciz yalnızca sicile işlenen bir haciz şeklinde kalabileceği gibi aracın fiilen yakalanıp muhafaza altına alınmasına da yol açabilir.

Özellikle ticari faaliyette kullanılan bir aracın haksız şekilde muhafaza altına alınması, aracın kullanılamaması nedeniyle gelir kaybına yol açabilir.

Bu durumda aracın ne kadar süreyle kullanılamadığı, aracın gelir getirici faaliyette kullanılıp kullanılmadığı ve gerçek kazanç kaybının belgelerle ortaya konulup konulamadığı önemlidir.

İşyerinde Haksız Haciz Yapılırsa Manevi Tazminat İstenebilir Mi?

İşyerinde müşterilerin, çalışanların veya üçüncü kişilerin önünde gerçekleştirilen bir haciz işlemi kişinin veya şirketin ticari itibarı üzerinde etkili olabilir.

Ancak manevi tazminat bakımından yalnızca haczin işyerinde yapılması yeterli değildir.

Mahkeme, haczi yaptıran tarafın kötü niyetini, haczin uygulanış biçimini, kişinin itibarı üzerindeki etkisini ve olayın ağırlığını birlikte değerlendirir.

Yargıtay'ın yerleşik yaklaşımında haksız haczin varlığı yanında kusur ve meydana gelen manevi zararın özellikleri önem taşımaktadır.

Hacizde Mallar Muhafaza Altına Alınmışsa Zarar Talep Edilebilir Mi?

Evet.

Haciz ile muhafaza işlemi arasında önemli bir fark bulunmaktadır. Bir mal üzerine haciz konulması bazen malın borçlunun kullanımında kalmasına engel olmazken, muhafaza işlemi malın fiilen alınarak yediemine teslim edilmesine neden olabilir.

Bu durumda nakliye, depolama, üretimin durması, malın kullanımından yoksun kalınması ve eşyanın zarar görmesi gibi zararlar ortaya çıkabilir.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2016/5647 sayılı kararında haksız haciz ve muhafaza nedeniyle ortaya çıkan nakliye giderlerinin maddi zarar kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Haczin Kaldırılması Tazminat İçin Yeterli Midir?

Hayır.

Bir haczin daha sonra kaldırılması, tek başına haczin başlangıçtan itibaren haksız veya kötü niyetli olduğunu göstermez.

Örneğin takip tarihinde alacaklı açısından geçerli görünen bir alacak bulunabilir ancak daha sonra yapılan yargılama sonucunda borcun mevcut olmadığı ortaya çıkabilir.

Mahkeme tazminat davasında takip ve haciz tarihinde alacaklının davranışını, sahip olduğu bilgi ve belgeleri ve haczin haksızlığının niteliğini ayrıca değerlendirir.

Alacaklının Kötü Niyetli Olması Önemli Midir?

Özellikle manevi tazminat bakımından son derece önemlidir.

Alacaklının borç bulunmadığını bilmesine rağmen takip başlatması, yanlış kişiye karşı haciz işlemlerini sürdürmesi veya üçüncü kişiye ait olduğu açıkça bilinen malların haczinde ısrar etmesi kötü niyet değerlendirmesinde dikkate alınabilir.

Buna karşılık gerçek bir alacağı bulunduğunu düşünmekte haklı olan ve kesinleşmiş takip doğrultusunda haciz isteyen bir alacaklı bakımından, haczin sonradan haksız çıkması tek başına manevi tazminat için yeterli olmayabilir.

Haksız Haciz Nedeniyle Hangi Zararlar İstenebilir?

Somut olayın özelliklerine göre haczedilen malların zarar görmesi, kullanım kaybı, taşıma ve muhafaza giderleri, ticari faaliyet kaybı veya haksız işlem nedeniyle yapılan bazı zorunlu giderler maddi zarar kapsamında ileri sürülebilir.

Ancak talep edilen her zarar kaleminin haksız hacizle doğrudan bağlantılı olması gerekir.

Zararın yalnızca varsayımsal olarak ileri sürülmesi yeterli değildir. Fatura, banka kaydı, ticari defter, gelir belgesi, sözleşme ve bilirkişi incelemesi gibi deliller önem taşıyabilir.

Haksız Haciz Nedeniyle Tazminat Davasında Ne İspatlanmalıdır?

Davacı öncelikle haczin haksız olduğunu ortaya koymalıdır.

Bunun yanında maddi tazminat isteniyorsa uğranılan gerçek zarar ile haciz arasındaki nedensellik bağının da ispatlanması gerekir.

Manevi tazminat bakımından ise olayın kişilik hakları üzerindeki etkisi ile haczi yaptıranın kusuru veya kötü niyeti değerlendirilir.

Yargıtay kararlarında da haksız haciz ile ortaya çıkan zarar arasında uygun illiyet bağının bulunması gerektiği vurgulanmaktadır.

İcra Memurunun Hatalı İşlemi ile Alacaklının Haksız Haczi Aynı Şey Midir?

Hayır.

Alacaklının haksız bir takip veya haciz talebinden kaynaklanan sorumluluğu ile icra dairesi görevlisinin hukuka aykırı işleminden kaynaklanan sorumluluk birbirinden ayrılmalıdır.

Örneğin haczin alacaklının talebi nedeniyle mi yoksa icra müdürlüğünün işlemi nedeniyle mi hukuka aykırı hâle geldiği tespit edilmelidir.

Bu ayrım, tazminat talebinin kime yöneltileceği ve hangi hukuki hükümlere dayanılacağı bakımından önemlidir.

Dolayısıyla haksız haciz iddiasında yalnızca haczin kaldırılmış olmasına değil, zarara neden olan işlemin kim tarafından ve hangi hukuki sebeple gerçekleştirildiğine bakılmalıdır.

Haksız Haciz Halinde İlk Olarak Ne Yapılmalıdır?

Öncelikle icra dosyasının tamamı incelenmelidir.

Takip talebi, ödeme emri, tebligatlar, kesinleşme tarihi, haciz talebi ve haciz tutanağının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Haczedilen mal üçüncü kişiye aitse istihkak hükümleri; ödeme emri usulsüz tebliğ edilmişse usulsüz tebligat şikâyeti; borç mevcut değilse menfi tespit veya diğer uygun hukuki yollar gündeme gelebilir.

Tazminat talebinin yanı sıra devam eden haczin kaldırılması için kullanılabilecek hukuki yolun da gecikmeden belirlenmesi önemlidir.

Sonuç

İcra dosyasında gerçekleştirilen haksız bir haciz nedeniyle maddi ve şartları bulunuyorsa manevi tazminat talep edilebilir.

Ancak haczin haksız olduğunun ortaya çıkması her durumda otomatik olarak manevi tazminat sonucunu doğurmaz.

Maddi tazminat bakımından gerçek zararın ve bu zarar ile haciz arasındaki bağlantının ortaya konulması gerekir. Manevi tazminat bakımından ise haczi yaptıran kişinin kusuru veya kötü niyeti, haczin uygulanış şekli ve kişilik hakları üzerindeki etkisi önem taşır.

Yargıtay uygulamasında da haksız haciz nedeniyle somut maddi zararların karşılanabileceği; buna karşılık manevi tazminatın her haksız hacizde otomatik olarak kabul edilmediği görülmektedir.

Bu nedenle haksız hacizle karşılaşılması hâlinde takip dosyası, haciz tutanağı, yapılan masraflar, zarar belgeleri ve haczin haksızlığını ortaya koyan kararların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Haksız Haciz ve İcra Takiplerinde Hukuki Destek

Haksız haciz, haciz kaldırma, üçüncü kişinin malının haczedilmesi, istihkak davası, banka hesabı haczi, araç haczi, menfi tespit, icra takibinin iptali ve maddi-manevi tazminat taleplerinde dosyanın somut özelliklerine göre hukuki değerlendirme yapılması önem taşımaktadır.

Umut Hukuk ve Danışmanlık
Av. Umutcan SARIKAYA

Telefon: 0542 547 48 51
Telefon: 0542 141 48 51

Adres: Gökevler Mah. 539 Sok. Oğuzkent Sitesi 1-F-8, Esenyurt / İstanbul

Web: avukatumutsarikaya.com

Esenyurt, Beylikdüzü, Bahçeşehir, Büyükçekmece, Avcılar ve İstanbul genelinde icra hukuku, alacak ve haksız haciz uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunulmaktadır.