DNA incelemesi, modern ceza yargılamasında kullanılan en güçlü kriminal inceleme yöntemlerinden biridir. Özellikle kasten öldürme, cinsel saldırı, çocuğun cinsel istismarı, yaralama, yağma, hırsızlık ve olay yerinde biyolojik materyal bırakılan diğer suçlarda DNA profili failin belirlenmesinde son derece önemli olabilir.

Kan, tükürük, sperm, saç kökü ve diğer biyolojik örneklerden elde edilen genetik profil ile şüpheli veya sanıktan alınan örneklerin karşılaştırılması sonucunda kişiler arasında güçlü bir bilimsel bağlantı kurulabilir.

Ancak ceza hukukunda “DNA eşleşmesi varsa sanık mutlaka suçludur” şeklinde mutlak bir kural bulunmamaktadır.

DNA incelemesi çoğu durumda biyolojik materyalin belirli bir kişiyle bağlantısını son derece güçlü biçimde ortaya koyabilir. Buna karşılık materyalin ne zaman, nasıl ve hangi olay nedeniyle bulunduğu yere ulaştığı ayrı bir değerlendirme konusudur.

Bu nedenle DNA delilinde temel soru yalnızca “DNA kime ait?” değil, aynı zamanda “Bu DNA'nın suçun işlenmesiyle bağlantısı nedir?” olmalıdır.

DNA Delili Nedir?

DNA, kişinin genetik özelliklerini taşıyan biyolojik yapıdır.

Ceza soruşturmalarında olay yerinden veya mağdurun vücudu ve eşyalarından elde edilen biyolojik örnekler üzerinde moleküler genetik inceleme gerçekleştirilebilir.

Elde edilen DNA profili şüpheli veya sanıktan hukuka uygun şekilde alınmış örneklerle karşılaştırılabilir.

Profillerin uyum göstermesi hâlinde biyolojik materyalin kaynağı konusunda son derece güçlü bilimsel sonuçlara ulaşılması mümkün olabilir.

DNA Ceza Davasında Delil Olarak Kullanılabilir Mi?

Evet.

CMK'da beden muayenesi, vücuttan örnek alınması ve moleküler genetik incelemelere ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.

CMK m.75 şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınmasını, CMK m.76 diğer kişilerin beden muayenesi ve vücudundan örnek alınmasını, CMK m.78 ve devamı ise moleküler genetik incelemeleri düzenlemektedir.

Kanundaki şartlara uygun şekilde elde edilen DNA inceleme sonuçları ceza yargılamasında delil olarak kullanılabilir.

DNA Delili Ne Kadar Güçlüdür?

DNA, kimliklendirme bakımından son derece güçlü bir kriminal delildir.

Uygun ve yeterli bir biyolojik örnekten elde edilen DNA profili ile sanığın DNA profilinin uyum göstermesi, biyolojik materyalin sanıkla bağlantısını çok güçlü biçimde ortaya koyabilir.

Ancak burada önemli bir ayrım yapılmalıdır:

DNA'nın kişiye ait olması ile kişinin isnat edilen suçu işlemiş olması aynı şey değildir.

Ceza mahkemesinin DNA'nın bulunduğu yeri ve materyalin suçla bağlantısını ayrıca değerlendirmesi gerekir.

DNA Tek Başına Mahkûmiyet İçin Yeterli Midir?

Somut olayın özelliklerine göre yeterli olabilir ancak her DNA eşleşmesi otomatik olarak mahkûmiyet sonucunu doğurmaz.

Örneğin sanığın DNA'sının suçun işlendiği sırada bırakılmış olması dışında makul bir açıklaması bulunmayan son derece kritik bir noktada tespit edilmesi çok güçlü delil oluşturabilir.

Buna karşılık sanığın daha önce bulunduğu bir evde, kullandığı bir araçta veya olağan şekilde temas edebileceği bir eşya üzerinde DNA'sının bulunması suçun sanık tarafından işlendiğini tek başına göstermeyebilir.

Dolayısıyla DNA'nın delil değeri bulunduğu yer ve olayın özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

DNA Eşleşmesi Sanığın Suçu İşlediğini Kesin Olarak Gösterir Mi?

Her zaman değil.

DNA incelemesi biyolojik materyalin kaynağı konusunda çok güçlü sonuç verebilir.

Ancak kişinin biyolojik materyalinin bir yerde bulunması ile kişinin suç işlemesi farklı olgulardır.

Örneğin bir kişinin tükürük örneğinin kullandığı bardakta bulunması tamamen olağandır.

Aynı kişinin DNA'sının hiçbir zaman bulunmadığını söylediği kapalı bir suç mahallinde, suçla doğrudan ilişkili bir materyal üzerinde bulunması ise çok daha farklı bir delil değerine sahip olabilir.

DNA'nın Nerede Bulunduğu Neden Önemlidir?

DNA delilinin ispat gücünü belirleyen en önemli unsurlardan biri biyolojik materyalin bulunduğu yerdir.

Sanığın DNA'sının;

herkesin kullanabildiği bir kapı kolunda bulunması,

mağdurun tırnaklarının altında bulunması,

suçta kullanılan silahın üzerinde bulunması,

mağdurun kıyafetlerinde bulunması

aynı delil değerine sahip değildir.

DNA'nın bulunduğu noktanın suçun işlenişiyle ilişkisi ne kadar güçlüyse delilin suçun ispatındaki önemi de o ölçüde artabilir.

Mağdurun Tırnaklarında Sanığın DNA'sı Bulunursa Ne Olur?

Özellikle fiziksel mücadele içeren suçlarda mağdurun tırnaklarından elde edilen biyolojik materyal önemli olabilir.

Mağdurun tırnaklarının altında sanığa ait DNA bulunması, olay sırasında fiziksel temas gerçekleştiğini destekleyen güçlü bir delil oluşturabilir.

Ancak mağdur ile sanığın olaydan önce yakın fiziksel temasının bulunup bulunmadığı gibi hususlar yine değerlendirilmelidir.

Cinsel Saldırı Davasında DNA Delili Ne Kadar Önemlidir?

Cinsel suçlarda DNA incelemeleri son derece önemli olabilir.

Mağdurdan veya mağdurun kıyafetlerinden elde edilen sperm, tükürük veya diğer biyolojik materyallerin sanığın DNA profiliyle uyumlu olması fiziksel temas bakımından çok güçlü delil oluşturabilir.

Ancak DNA eşleşmesi her durumda tek başına cinsel saldırının bütün unsurlarını ispatlamaz.

Özellikle taraflar arasında cinsel ilişkinin gerçekleştiği kabul ediliyor ancak ilişkinin rızaya dayalı olup olmadığı tartışılıyorsa DNA yalnızca fiziksel temasın gerçekleştiğini gösterebilir.

Rıza bulunup bulunmadığı DNA incelemesiyle belirlenemez.

DNA Cinsel İlişkinin Rızaya Dayalı Olup Olmadığını Gösterir Mi?

Hayır.

DNA fiziksel veya biyolojik teması ortaya koyabilir.

Ancak kişinin cinsel ilişkiye rıza gösterip göstermediği genetik incelemeyle belirlenemez.

Bu nedenle özellikle sanığın;

“Cinsel ilişki gerçekleşti ancak rızaya dayalıydı.”

şeklindeki savunmasında DNA eşleşmesi tek başına uyuşmazlığı çözmez.

Mağdurun beyanı, olayın koşulları, mesajlaşmalar, kamera kayıtları, adli muayene bulguları ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir.

DNA Bulunmaması Cinsel Saldırı Olmadığını Gösterir Mi?

Hayır.

Sanığa ait DNA'nın bulunmaması cinsel saldırının gerçekleşmediğini otomatik olarak göstermez.

Olayın niteliği, geçen süre, mağdurun yıkanması, kıyafet değiştirmesi, kullanılan yöntem ve biyolojik materyal bırakılmaması gibi birçok faktör DNA elde edilmesini etkileyebilir.

Dolayısıyla DNA bulunmaması tek başına beraat nedeni değildir.

Ancak olayın özelliklerine göre sanık lehine önemli bir delil oluşturabilir.

Kasten Öldürme Davasında DNA Delili Nasıl Kullanılır?

Kasten öldürme dosyalarında mağdurun, sanığın veya üçüncü kişilerin DNA örnekleri suç mahallindeki materyaller üzerinde bulunabilir.

Örneğin sanığın DNA'sının suç aleti üzerinde, mağdurun tırnaklarında veya olayın gerçekleştiği kritik bir noktada bulunması sanığın olayla bağlantısını güçlendirebilir.

Bunun yanında kamera görüntüleri, HTS kayıtları, balistik incelemeler, parmak izi ve tanık anlatımları da birlikte değerlendirilmelidir.

Cinayet Silahında DNA Bulunursa Mahkûmiyet İçin Yeterli Midir?

Silah üzerinde sanığa ait DNA'nın bulunması son derece önemli bir delil olabilir.

Ancak bu durum sanığın silaha temas ettiğini göstermekle birlikte silahı suç sırasında kullandığını her durumda tek başına kanıtlamayabilir.

Silahın sanığa ait olup olmadığı, daha önce sanık tarafından kullanılıp kullanılmadığı, nerede ele geçirildiği, üzerinde başka kişilere ait DNA veya parmak izi bulunup bulunmadığı ve balistik inceleme sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

Hırsızlık Olayında DNA Delili Kullanılabilir Mi?

Evet.

Hırsızlık yapılan yerde sanığa ait kan, tükürük veya başka biyolojik materyalin bulunması önemli delil oluşturabilir.

Örneğin kırılan cam nedeniyle failin yaralandığı ve pencere üzerinde bulunan kan örneğinin sanığın DNA profiliyle eşleştiği bir olayda DNA'nın suçla bağlantısı oldukça güçlü olabilir.

Ancak sanığın daha önce hukuka uygun şekilde olay yerinde bulunmuş olması ihtimali varsa bu durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Kan Lekesinden DNA Tespiti Yapılabilir Mi?

Evet.

Kan, DNA incelemesinde kullanılabilecek önemli biyolojik materyallerden biridir.

Olay yerindeki kan lekesinden yeterli ve uygun genetik materyal elde edilmesi hâlinde DNA profili çıkarılabilir ve mukayese yapılabilir.

Ancak kanın kime ait olduğunun tespit edilmesi ile kanın hangi olay nedeniyle oraya bırakıldığının belirlenmesi yine farklı konulardır.

Tükürükten DNA Tespiti Yapılabilir Mi?

Evet.

Tükürükten elde edilen hücresel materyal DNA incelemesine elverişli olabilir.

Sigara izmariti, bardak, şişe veya başka eşyalar üzerinde bulunan biyolojik materyallerden DNA profili elde edilmesi mümkün olabilir.

Ancak özellikle taşınabilir eşyalarda DNA'nın bulunduğu yere nasıl ulaştığı değerlendirilmelidir.

Saç Telinden DNA Tespiti Yapılabilir Mi?

Saç örneklerinin DNA incelemesine elverişliliği örneğin yapısına ve kök dokusunun bulunup bulunmadığına göre değişebilir.

Her saç teli aynı ölçüde nükleer DNA incelemesine elverişli değildir.

Bu nedenle saç bulunduğunda otomatik olarak kesin DNA profili elde edilebileceği düşünülmemelidir.

Dokunma DNA'sı Nedir?

Bir kişinin bir yüzeye temas etmesi sırasında bırakabileceği çok küçük miktardaki hücresel materyalden DNA profili elde edilmesi bazı durumlarda mümkün olabilir.

Bu tür bulgular uygulamada “touch DNA” veya dokunma DNA'sı olarak ifade edilmektedir.

Ancak bu tür DNA delillerinde materyalin yüzeye nasıl ulaştığı ve ikincil transfer ihtimali özellikle önemlidir.

İkincil DNA Transferi Nedir?

DNA'nın bir yüzeye doğrudan temas olmaksızın başka bir kişi veya eşya aracılığıyla taşınması ihtimaline ikincil transfer denilebilir.

Örneğin bir kişi A'nın elini sıktıktan sonra başka bir eşyaya temas ettiğinde belirli koşullarda A'ya ait hücresel materyalin de bu yüzeye taşınması teorik olarak mümkün olabilir.

Bu nedenle özellikle çok düşük miktardaki temas DNA'larında DNA'nın bulunması her durumda kişinin o yüzeye doğrudan temas ettiğini kesin olarak göstermeyebilir.

DNA'nın İkincil Transferle Gelmiş Olması Savunma Olabilir Mi?

Somut olayın koşullarına göre ileri sürülebilir.

Ancak yalnızca soyut olarak;

“DNA başka şekilde gelmiş olabilir.”

demek yeterli olmayabilir.

DNA'nın bulunduğu yer, materyalin miktarı ve niteliği, olayın koşulları ve olası transfer mekanizmasının bilimsel olarak makul olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Gerekli hâllerde bilirkişi veya adli genetik uzmanından ek değerlendirme alınabilir.

DNA Kontaminasyonu Nedir?

Kontaminasyon, biyolojik örneğin alınması, paketlenmesi, taşınması, saklanması veya laboratuvar incelemesi sırasında başka biyolojik materyalle istenmeyen şekilde karışmasıdır.

Bu ihtimal özellikle kriminal deliller bakımından önemlidir.

Bu nedenle olay yeri inceleme ekiplerinin uygun koruyucu ekipman kullanması, örneklerin ayrı paketlenmesi ve delil zincirinin korunması gerekir.

Kontaminasyon DNA Raporunu Etkiler Mi?

Evet.

Örneğin başka DNA profilleriyle karışması veya kaynağının güvenilir biçimde belirlenememesi raporun ispat gücünü etkileyebilir.

Özellikle karışık DNA profillerinin bulunduğu örneklerde hangi genetik materyalin hangi kişiden kaynaklandığının değerlendirilmesi daha karmaşık olabilir.

Karışık DNA Profili Nedir?

Bir biyolojik örnekte birden fazla kişiye ait genetik materyalin bulunması hâlinde karışık DNA profili ortaya çıkabilir.

Örneğin ortak kullanılan bir eşya üzerinde birden fazla kişinin biyolojik materyali bulunabilir.

Bu durumda inceleme tek kişilik DNA profiline göre daha karmaşık hâle gelir.

Rapordaki istatistiksel değerlendirmelerin ve uzman yorumlarının dikkatle incelenmesi gerekir.

DNA Eşleşmesinde Yüzde 100 İfadesi Kullanılır Mı?

DNA raporlarının sonuçları bilimsel ve istatistiksel yöntemlerle değerlendirilir.

Bu nedenle raporun kullandığı olasılık, dışlama veya uyum ifadeleri dikkatle okunmalıdır.

“DNA profili uyumludur” sonucunun hangi istatistiksel değerlendirmeye dayandığı önemlidir.

Mahkemenin bilimsel rapordaki ifadeleri olduğundan daha kesin veya farklı bir anlama gelecek biçimde yorumlamaması gerekir.

DNA Raporunda Olasılık Oranı Ne Anlama Gelir?

Adli genetik incelemelerde elde edilen bulgunun farklı hipotezler altında ne ölçüde olası olduğunu değerlendiren istatistiksel yöntemlerden yararlanılabilir.

Bu tür istatistikler DNA bulgusunun belirli kişiyle bağlantısının gücünü açıklamaya yardımcı olur.

Ancak istatistiksel DNA eşleşme gücü ile sanığın suçu işleme ihtimali aynı kavram değildir.

Bu ayrım son derece önemlidir.

DNA Eşleşme Olasılığı ile Suçluluk Olasılığı Aynı Şey Midir?

Hayır.

Bu ceza yargılamasında özellikle dikkat edilmesi gereken bir ayrımdır.

Bir DNA profilinin sanıkla çok güçlü şekilde eşleşmesi, biyolojik materyalin kaynağı bakımından çok güçlü bilimsel sonuç verebilir.

Ancak bundan;

“Sanığın suçu işlemiş olma ihtimali de aynı orandadır.”

sonucu çıkarılamaz.

Çünkü suçun ispatında DNA'nın nerede ve neden bulunduğu gibi başka olgular da değerlendirilmelidir.

DNA Örneği Sanıktan Nasıl Alınır?

Şüpheli veya sanığın vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerin alınması CMK m.75'te düzenlenmiştir.

İşlemin yapılabilmesi için kanundaki şartların gerçekleşmesi ve gerekli kararın alınması gerekir.

Kişinin beden bütünlüğüne müdahale niteliğindeki işlemlerde ölçülülük ve kanuni usul önemlidir.

Mağdurdan DNA Örneği Alınabilir Mi?

CMK m.76 kapsamında mağdurun veya diğer kişilerin beden muayenesi ve vücudundan örnek alınmasına ilişkin hükümler bulunmaktadır.

Özellikle cinsel suçlarda mağdurdan elde edilen biyolojik örnekler olayın aydınlatılmasında önemli olabilir.

Ancak bu işlemlerin de kanunda belirtilen usule uygun gerçekleştirilmesi gerekir.

Moleküler Genetik İnceleme Kararını Kim Verir?

CMK m.78 ve devamındaki hükümler uyarınca moleküler genetik inceleme, kanunda belirtilen amaç ve şartlarla gerçekleştirilebilir.

Genetik inceleme sonucunda elde edilen bilgiler yalnızca soruşturma veya kovuşturma konusu olay bakımından kanunun izin verdiği amaçlarla kullanılmalıdır.

DNA verileri aynı zamanda son derece hassas kişisel veri niteliği taşıdığından bu alandaki kanuni güvenceler önemlidir.

Her Biyolojik Örnek Üzerinde DNA İncelemesi Yapılabilir Mi?

Teknik olarak DNA profili elde edilmesine elverişli biyolojik materyalin bulunması gerekir.

Ayrıca ceza muhakemesi bakımından incelemenin olayla bağlantılı, gerekli ve hukuka uygun olması gerekir.

Herhangi bir kişiden sınırsız şekilde genetik veri toplanması mümkün değildir.

DNA Verileri Süresiz Saklanabilir Mi?

DNA verilerinin saklanması özel hayat ve kişisel verilerin korunması bakımından önemli bir hukuki konudur.

Anayasa Mahkemesi 25.12.2025 tarihli kararında CMK m.80/2'de yer alan genetik inceleme sonuçlarının saklanmasına ilişkin düzenlemeyi, yeterli kanuni güvenceler öngörülmediği gerekçesiyle Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir.

Mahkeme özellikle genetik verilerin ne kadar süreyle ve hangi şartlarla saklanacağı ile imha edilmesine ilişkin yeterli güvencelerin bulunması gerektiğini vurgulamıştır.

Bu nedenle DNA verilerinin yalnızca kriminal delil yönü değil, kişisel verilerin korunması yönü de bulunmaktadır.

Olay Yerinden Alınan DNA Örneğinin Kaynağı Belli Olmalı Mıdır?

Evet.

Biyolojik materyalin olay yerinin tam olarak neresinden ve hangi eşyadan alındığı önemlidir.

Örneğin yalnızca;

“Olay yerinde sanığın DNA'sı bulundu.”

şeklindeki genel bir ifade yeterli değerlendirme sağlamaz.

DNA'nın kapı kolundan mı, mağdurun kıyafetinden mi, suç aletinden mi veya taşınabilir başka bir eşyadan mı elde edildiği belirlenmelidir.

DNA Delilinde Muhafaza Zinciri Neden Önemlidir?

Biyolojik delilin olay yerinden alınmasından laboratuvara ulaştırılmasına kadar geçen süreç delilin güvenilirliği açısından önemlidir.

Örneğin;

kim tarafından alındığı,

nasıl paketlendiği,

hangi numarayla kaydedildiği,

nerede muhafaza edildiği

ve laboratuvara hangi şekilde teslim edildiği

denetlenebilir olmalıdır.

Delilin karıştığına veya yanlış örnekle inceleme yapıldığına ilişkin somut şüphe bulunması hâlinde bu husus araştırılmalıdır.

DNA Örneği Yanlış Kişiyle Karışabilir Mi?

Usulüne uygun kriminal süreçlerin amacı bu tür hataları önlemektir.

Ancak ceza yargılamasında savunma, numunenin etiketlenmesi veya muhafaza sürecinde somut bir hata bulunduğunu ileri sürüyorsa bu iddianın araştırılması gerekebilir.

Özellikle DNA'nın dosyadaki temel veya tek delil olduğu durumlarda delilin kaynağının denetlenebilir olması büyük önem taşır.

DNA Raporuna İtiraz Edilebilir Mi?

Evet.

Sanık veya müdafii DNA raporuna itiraz edebilir.

İtiraz;

numunenin kaynağı,

örneğin alınma yöntemi,

muhafaza zinciri,

kontaminasyon ihtimali,

karışık profil,

istatistiksel değerlendirme

veya raporun sonuçları

üzerinden yapılabilir.

Somut ve teknik bir itiraz bulunması hâlinde ek rapor veya yeniden inceleme talep edilebilir.

DNA Testinin Yeniden Yapılması Talep Edilebilir Mi?

Somut olayın koşullarına göre evet.

Raporun güvenilirliği konusunda ciddi şüphe bulunması, numunelerin karışmış olabileceğine ilişkin somut bulgu bulunması veya ilk raporun yeterince açıklayıcı olmaması hâlinde yeniden inceleme gündeme gelebilir.

Ancak bunun mümkün olabilmesi için incelenebilir biyolojik örneğin mevcut olması da önemlidir.

DNA Raporu Mahkemeyi Bağlar Mı?

Hayır.

Bilirkişi veya uzmanlık raporu mahkemenin değerlendireceği delillerden biridir.

Mahkeme teknik uzmanlık gerektiren konuda bilimsel rapordan yararlanır ancak suçun hukuki olarak sanık tarafından işlenip işlenmediğine bütün delilleri değerlendirerek karar verir.

DNA raporunun “örnek sanıkla uyumludur” sonucuna ulaşması ile “sanık suçludur” sonucuna ulaşması aynı şey değildir.

DNA Delili ile Parmak İzi Arasında Ne Fark Vardır?

Her iki delil de kişiyi olayla ilişkilendirmede güçlü kriminal araçlardır.

Parmak izi kişinin belirli yüzeye temasını gösterebilirken DNA biyolojik materyalin kişiyle bağlantısını ortaya koyabilir.

Ancak her iki delilde de temel soru aynıdır:

Bu materyal suçun işlenmesi sırasında mı bırakıldı?

Dolayısıyla kriminal eşleşme ile suçun sübutu birbirinden ayrılmalıdır.

DNA ve Kamera Kaydı Birlikte Bulunursa Ne Olur?

Bir kamera görüntüsünün sanığın olay yerinde bulunduğunu göstermesi ve suçla doğrudan bağlantılı materyalde sanığa ait DNA'nın tespit edilmesi birbirini destekleyen son derece güçlü deliller oluşturabilir.

Ancak yine kamera görüntüsünün teşhise elverişliliği ve DNA'nın bulunduğu yer ayrı ayrı incelenmelidir.

DNA ve HTS Kayıtları Birlikte Değerlendirilebilir Mi?

Evet.

Örneğin sanığın telefonunun olay bölgesindeki baz istasyonundan hizmet aldığı ve olay yerindeki kritik bir materyalde sanığın DNA'sının bulunduğu tespit edilmiş olabilir.

Bu deliller birlikte değerlendirildiğinde sanığın olayla bağlantısını güçlendirebilir.

Ancak HTS kaydının GPS konumu olmadığı ve DNA'nın bırakılma zamanını her durumda göstermediği unutulmamalıdır.

DNA ve Tanık Beyanı Çelişirse Ne Olur?

Mahkeme çelişkiyi gidermeye çalışmalıdır.

Örneğin tanık sanığın mağdurla fiziksel temas kurduğunu söylüyor ancak olayın niteliği gereği beklenebilecek DNA bulgusu elde edilemiyorsa bunun delil değerine etkisi somut olay kapsamında değerlendirilir.

Bunun tersi de mümkündür.

Tanık sanığın olay yerinde olmadığını söylerken sanığın DNA'sının kritik bir materyalde bulunması tanık beyanının güvenilirliğini etkileyebilir.

Sanığın DNA'sının Bulunmaması Beraat İçin Yeterli Midir?

Hayır.

Bir olay yerinde sanığa ait DNA bulunmaması tek başına suçun sanık tarafından işlenmediğini göstermez.

Fail biyolojik materyal bırakmamış olabilir veya bırakılan materyal elde edilememiş olabilir.

Buna karşılık olayın iddia edilen gerçekleşme biçimine göre sanığın DNA'sının bulunmasının beklenmesine rağmen hiçbir biyolojik bağlantının tespit edilememesi, diğer delillerle birlikte sanık lehine önemli bir olgu oluşturabilir.

Yargıtay DNA Bulunmamasını Nasıl Değerlendiriyor?

Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 16.09.2025 tarihli, 2025/2556 E. ve 2025/6597 K. sayılı kararında sanığın mahkûmiyetine ilişkin dosya incelenmiştir.

Kararda olay yerinden alınan parmak izlerinde sanığın izine ulaşılamaması ve mağdurun kıyafetleri ile iç çamaşırlarından alınan numunelerdeki DNA örneklerinin sanığın DNA örnekleriyle uyuşmaması; HTS kayıtları, teşhis sorunları ve sanığın savunmalarıyla birlikte değerlendirilmiştir.

Yargıtay, bütün dosya kapsamı itibarıyla sanığın suçu işlediğine ilişkin her türlü şüpheden uzak kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı gerekçesiyle mahkûmiyet hükmünün bozulmasına karar vermiştir.

Bu karar DNA delilinin tek başına değil, diğer delillerle birlikte değerlendirilmesinin önemini göstermektedir.

DNA Eşleşmesi Varken Beraat Kararı Verilebilir Mi?

Somut olayın özelliklerine göre mümkündür.

Örneğin sanığın DNA'sının bulunması olağan ve açıklanabilir bir temasın sonucuysa veya biyolojik materyalin suçla bağlantısı ortaya konulamıyorsa DNA eşleşmesine rağmen suçun bütün unsurları ispatlanamamış olabilir.

Özellikle DNA'nın suçun yalnızca fiziksel temas unsurunu gösterdiği ancak kast, cebir, tehdit veya rıza gibi hukuki unsurları açıklamadığı dosyalarda diğer deliller belirleyici olabilir.

DNA Eşleşmesi Olmadan Mahkûmiyet Verilebilir Mi?

Evet.

Ceza hukukunda mahkûmiyet için mutlaka DNA delili bulunması gerektiğine ilişkin bir kural yoktur.

Suç;

kamera kayıtları,

parmak izi,

tanık veya mağdur beyanları,

HTS kayıtları,

dijital deliller,

balistik incelemeler

ve diğer hukuka uygun delillerle ispatlanabilir.

DNA yalnızca ceza muhakemesindeki delil araçlarından biridir.

DNA Tek Delilse Mahkeme Nelere Bakmalıdır?

DNA dosyadaki tek belirleyici delilse incelemenin daha da dikkatli yapılması gerekir.

Mahkeme öncelikle DNA'nın nereden elde edildiğini belirlemelidir.

Ardından biyolojik materyalin sanık tarafından suçtan önce veya sonra bırakılmış olma ihtimali değerlendirilmelidir.

Numunenin taşınabilir bir eşya üzerinde bulunup bulunmadığı, ikincil transfer ihtimali, kontaminasyon riski, karışık DNA profili bulunup bulunmadığı ve sanığın DNA'nın varlığına ilişkin açıklaması birlikte incelenmelidir.

DNA Delilinde Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi Uygulanır Mı?

Evet.

DNA bilimsel açıdan son derece güçlü bir delil olsa da ceza muhakemesinin temel ilkeleri DNA dosyalarında da aynen uygulanır.

DNA'nın sanığa ait olduğu kesin biçimde belirlenmiş olsa bile materyalin suç sırasında bırakıldığı konusunda giderilemeyen makul şüphe varsa bu şüphe sanık aleyhine yorumlanamaz.

Mahkûmiyet varsayıma değil her türlü makul şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillere dayanmalıdır.

Hukuka Aykırı Alınan DNA Örneği Delil Olarak Kullanılabilir Mi?

CMK m.217 uyarınca yüklenen suç hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.

Bu nedenle DNA örneğinin alınması ve moleküler genetik inceleme yapılması sırasında CMK m.75 ve devamındaki hükümlere uyulması gerekir.

Hukuka aykırı biçimde elde edildiği tespit edilen genetik deliller bakımından delil yasağı gündeme gelebilir.

Savcılık Sanık Lehine DNA Delillerini de Toplamak Zorunda Mıdır?

Evet.

CMK m.160 gereğince Cumhuriyet savcısı şüphelinin yalnızca aleyhine değil, lehine olan delilleri de toplamakla yükümlüdür.

Olay yerinde sanığın DNA'sının bulunmaması, başka kişilere ait DNA profillerinin bulunması veya mağdurdan alınan örneklerin sanıkla uyuşmaması sanık lehine önemli olabilir.

Bu nedenle kriminal incelemenin yalnızca suçlayıcı sonuçları değil, sanık lehine sonuçları da dikkate alınmalıdır.

Olay Yerinde Başka Kişilerin DNA'sı Bulunursa Ne Olur?

Bu durum özellikle failin kimliğinin tartışmalı olduğu dosyalarda önemlidir.

Suçla doğrudan ilişkili bir materyalde sanığa ait DNA bulunmazken kimliği belirlenemeyen başka bir kişiye ait DNA bulunması alternatif fail ihtimali bakımından araştırılabilir.

Ancak başka kişinin DNA'sının bulunması da sanığın otomatik olarak suçsuz olduğunu göstermez.

Bütün deliller birlikte değerlendirilmelidir.

Kimliği Belirlenemeyen DNA Profili Araştırılmalı Mıdır?

Olayın özelliklerine göre evet.

Suçla doğrudan bağlantılı materyalde kimliği belirlenemeyen bir DNA profili bulunuyorsa bunun kime ait olduğunun araştırılması maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından önemli olabilir.

Özellikle sanığın;

“Suçu başka biri işledi.”

şeklindeki savunmasıyla uyumlu bir bulgu varsa araştırmanın derinleştirilmesi gerekebilir.

DNA Deliline Dayalı Savunma Nasıl Yapılmalıdır?

DNA deliline karşı savunma yalnızca;

“DNA bana ait değildir.”

şeklinde kurulmak zorunda değildir.

Eğer güvenilir bilimsel inceleme DNA'nın sanığa ait olduğunu ortaya koyuyorsa asıl tartışma DNA'nın neden orada bulunduğu üzerine kurulabilir.

Sanığın olay yeriyle önceki bağlantısı, mağdurla ilişkisi, eşyanın ortak kullanılıp kullanılmadığı, materyalin taşınabilirliği, ikincil transfer ve kontaminasyon ihtimali değerlendirilmelidir.

Ayrıca DNA raporunun ham verileri, kullanılan inceleme yöntemi ve istatistiksel değerlendirmeleri gerektiğinde uzman görüşüyle incelenebilir.

DNA Dosyalarında Avukat Zorunlu Mudur?

Her ceza davasında müdafi ile temsil zorunlu değildir.

Ancak DNA delilinin belirleyici olduğu dosyalarda yalnızca rapordaki “uyumludur” veya “uyumlu değildir” ifadesine bakılması yeterli olmayabilir.

Biyolojik materyalin elde edildiği yer, numunenin muhafaza zinciri, karışık profil ihtimali, istatistiksel sonuçlar, ikincil transfer ve DNA'nın suçla bağlantısı ayrıca değerlendirilmelidir.

Özellikle DNA'nın mahkûmiyetin tek veya belirleyici delili olduğu dosyalarda teknik ve hukuki incelemenin birlikte yapılması önem taşır.

Sonuç

DNA delili ceza yargılamasındaki en güçlü kriminal delillerden biridir. Ancak DNA eşleşmesi ile suçun ispatı aynı şey değildir.

DNA incelemesi biyolojik materyalin sanıkla bağlantısını çok güçlü biçimde ortaya koyabilir. Buna karşılık bu materyalin ne zaman, nasıl ve hangi nedenle bulunduğu yere ulaştığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Sanığın DNA'sının yalnızca suç sırasında temas edilmesi beklenen kritik bir materyalde bulunması, sanığın bu duruma makul bir açıklama getirememesi ve diğer delillerin de DNA bulgusunu desteklemesi hâlinde delilin mahkûmiyet bakımından gücü son derece yüksek olabilir.

Buna karşılık DNA'nın herkesin temas edebildiği bir yüzeyde veya taşınabilir bir eşya üzerinde bulunması, sanığın olay yeri veya mağdurla önceden meşru bağlantısının bulunması, ikincil transfer ihtimali veya numunenin güvenilirliğine ilişkin somut sorunların bulunması hâlinde yalnızca DNA eşleşmesine bakılarak sonuca gidilmemelidir.

Aynı şekilde sanığın DNA'sının bulunmaması da tek başına beraat anlamına gelmez.

Ceza mahkemesi DNA raporunu; kamera kayıtları, HTS kayıtları, parmak izi, tanık ve mağdur beyanları, olay yeri inceleme tutanakları, dijital deliller ve diğer kriminal bulgularla birlikte değerlendirmelidir.

Sonuç olarak DNA dosyalarında yalnızca “Bu DNA kime ait?” sorusunun cevaplandırılması yeterli değildir.

Asıl cevaplandırılması gereken soru şudur:

“Bu DNA bulgusu, sanığın isnat edilen suçu işlediğini her türlü makul şüpheden uzak şekilde ispatlıyor mu?”

Ceza Davalarında Hukuki Destek

DNA incelemeleri, moleküler genetik raporlar, biyolojik örnekler, kriminal incelemeler, DNA raporlarına itiraz, yeniden inceleme talepleri, parmak izi, kamera kayıtları, HTS kayıtları, hukuka aykırı deliller ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi kapsamında ceza dosyasındaki bütün delillerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Umut Hukuk ve Danışmanlık
Av. Umutcan SARIKAYA

Telefon: 0542 547 48 51
Telefon: 0542 141 48 51

Adres: Gökevler Mah. 539 Sok. Oğuzkent Sitesi 1-F-8, Esenyurt / İstanbul

Web: avukatumutsarikaya.com

Esenyurt, Beylikdüzü, Bahçeşehir, Büyükçekmece, Avcılar, Küçükçekmece ve İstanbul genelinde ceza soruşturması, ceza davası, DNA ve moleküler genetik incelemelerin değerlendirilmesi, kriminal raporlara itiraz, bilirkişi incelemesi, hukuka aykırı delil itirazları, tutukluluğa itiraz, savunma ve diğer ceza hukuku uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunulmaktadır.