İcra takibinde zamanaşımı, hem alacaklı hem de borçlu açısından önemli sonuçlar doğurur. Ancak uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, “icra dosyası uzun süredir işlem görmüyor, borç otomatik olarak silinmiştir” şeklindeki düşüncedir.

Oysa zamanaşımı değerlendirilirken öncelikle alacağın hangi hukuki ilişkiden doğduğu, takip dayanağının senet, çek, ilam, fatura veya başka bir belge olup olmadığı ve takip sırasında zamanaşımını kesen işlemlerin yapılıp yapılmadığı belirlenmelidir.

Bu nedenle her icra dosyası için geçerli tek bir zamanaşımı süresinden söz etmek mümkün değildir.

İcra Takibinde Zamanaşımı Ne Demektir?

Zamanaşımı, belirli bir sürenin geçmesi sonucunda borcun kendiliğinden ortadan kalkması anlamına gelmez.

Zamanaşımına uğrayan bir borç, kural olarak eksik borç hâline gelir. Borçlu zamanaşımını ileri sürerse alacaklının cebri icra yoluyla alacağı tahsil etme imkânı sınırlanabilir.

Bu nedenle “zamanaşımı doldu, borç yok oldu” ifadesi teknik olarak doğru değildir.

Borçlu zamanaşımı def'ini veya icra hukukuna özgü başvuru yollarını kullanmadığı sürece zamanaşımının sonuçları her durumda kendiliğinden uygulanmayabilir.

İcra Takibi Zamanaşımını Keser Mi?

Evet.

Türk Borçlar Kanunu'nun 154. maddesine göre alacaklının icra takibinde bulunması zamanaşımını kesen sebeplerden biridir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da TBK m.154 kapsamında icra takibinin zamanaşımını kestiğini açık şekilde kabul etmektedir. Zamanaşımı kesildiğinde, önceki süre ortadan kalkar ve yeni bir zamanaşımı süresi işlemeye başlar.

Bu nedenle örneğin zamanaşımı süresinin dolmasına kısa bir süre kala başlatılan icra takibi, şartları mevcutsa zamanaşımını kesebilir.

Zamanaşımı Kesilince Süre Baştan Mı Başlar?

Evet.

TBK m.156 uyarınca zamanaşımının kesilmesiyle yeni bir süre işlemeye başlar.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun değerlendirmesine göre, kural olarak yeni başlayan süre önceki zamanaşımı süresiyle aynıdır. Örneğin alacak beş yıllık zamanaşımına tabi ise zamanaşımının kesilmesinden sonra yeni beş yıllık süre başlayabilir.

Ancak borç bir senetle ikrar edilmiş veya mahkeme ya da hakem kararıyla hüküm altına alınmışsa TBK m.156/2 kapsamında yeni zamanaşımı süresi kural olarak on yıldır.

İcra Dosyasında Yapılan Her İşlem Zamanaşımını Keser Mi?

Her işlem bakımından otomatik bir sonuç çıkarılmamalıdır.

İcra takibinde zamanaşımını kesen işlemin hukuken geçerli bir takip işlemi niteliğinde olması gerekir.

Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan İcra ve İflas Kanunu eğitim materyallerinde de takip devam ederken gerçekleştirilen takip işlemleriyle zamanaşımının kesilebileceği, takip işlemleri arasında ilgili zamanaşımı süresinin dolması hâlinde borçlunun icra mahkemesine başvurabileceği belirtilmektedir.

Bu nedenle yalnızca dosyada bir kayıt bulunması veya idari nitelikte bir işlem yapılması her zaman zamanaşımını kesen takip işlemi olarak kabul edilmeyebilir.

Dosya Yıllarca İşlemsiz Kalırsa Borç Silinir Mi?

Hayır.

İcra dosyasının uzun süre işlem görmemesi tek başına borcun otomatik olarak silinmesine neden olmaz.

Burada iki hususun birbirinden ayrılması gerekir:

Birincisi, haciz isteme süresi veya dosyanın işlemden kaldırılması gibi icra hukukuna özgü sürelerdir.

İkincisi ise takip konusu alacağın tabi olduğu zamanaşımı süresidir.

Örneğin alacaklı süresi içinde haciz talep etmezse icra dosyası işlemden kaldırılabilir. Ancak bu durum alacağın kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Dosyanın yenilenmesi veya yeniden işlem yapılması farklı koşullara bağlıdır. Adalet Bakanlığı eğitim materyallerinde de ödeme emrinin tebliğinden itibaren haciz isteme süresi ve dosyanın işlemden kaldırılması ayrı bir kurum olarak açıklanmaktadır.

İcra Dosyasının İşlemden Kaldırılması Zamanaşımı Mıdır?

Hayır.

İcra dosyasının işlemden kaldırılması ile alacağın zamanaşımına uğraması birbirinden farklıdır.

Dosyanın işlemden kaldırılması, belirli takip işlemlerinin zamanında yapılmaması nedeniyle icra dosyasının aktif işlemden çıkarılmasıdır.

Zamanaşımı ise maddi hukuk açısından alacağın cebri icra yoluyla ileri sürülmesine karşı borçluya bir savunma imkânı sağlar.

Bu nedenle “dosya işlemden kaldırılmış, borç zamanaşımına uğramıştır” şeklinde doğrudan bir sonuç çıkarılamaz.

Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.

Zamanaşımı süresi alacağın niteliğine göre değişir. Genel alacaklarda Türk Borçlar Kanunu'ndaki genel zamanaşımı süresi uygulanabilirken kira, ücret, faiz, vekâlet, ticari ilişkiler veya kambiyo senetlerinden doğan alacaklarda özel zamanaşımı süreleri bulunabilir.

Ayrıca mahkeme kararına bağlanmış bir alacak ile sıradan sözleşme alacağı aynı zamanaşımı süresine tabi olmayabilir.

Bu nedenle süre hesabı yapılmadan önce icra takibinin dayanağı mutlaka belirlenmelidir.

Mahkeme Kararına Dayanan İcra Takibinde Zamanaşımı Kaç Yıldır?

Mahkeme kararına bağlanmış bir alacak bakımından TBK m.156/2 önem taşır.

Kanuna göre borç bir mahkeme veya hakem kararıyla hüküm altına alınmışsa, zamanaşımının kesilmesinden sonra yeni süre kural olarak on yıldır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da bu hükmü açık biçimde vurgulamaktadır.

Ancak zamanaşımına tabi olmayan bazı ilamlar veya özel kanunlarda ayrıca düzenlenen durumlar bulunabileceğinden her ilamlı takip için otomatik değerlendirme yapılmamalıdır.

Senet, Çek veya Bono Takibinde Zamanaşımı Aynı Mıdır?

Hayır.

Kambiyo senetlerinden doğan takiplerde Türk Ticaret Kanunu'nda özel zamanaşımı hükümleri bulunmaktadır.

Çek, bono ve poliçe bakımından uygulanacak süreler birbirinden farklı olabilir. Ayrıca senetteki tarafın sıfatı ve kime karşı takip yapıldığı da süre hesabını etkileyebilir.

Bu nedenle kambiyo senedine dayalı icra takibinde yalnızca genel on yıllık zamanaşımı süresine bakılması ciddi hataya yol açabilir.

Borçlunun Ödeme Yapması Zamanaşımını Keser Mi?

Evet, şartları varsa kesebilir.

TBK m.154'e göre borçlunun borcu ikrar etmesi zamanaşımını keser.

Kanunda özellikle faiz ödemesi, kısmen ifa, rehin verilmesi veya kefil gösterilmesi borcun tanınmasına örnek olarak sayılmıştır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da borcun açık veya örtülü biçimde tanınmasının zamanaşımını kesebileceğini belirtmektedir.

Bu nedenle borçlunun yaptığı küçük bir kısmi ödeme dahi bazı durumlarda zamanaşımı hesabını tamamen değiştirebilir.

Kısmi Ödeme Zamanaşımını Baştan Başlatır Mı?

Kural olarak borcun tanınması anlamına gelen kısmi ödeme zamanaşımını kesebilir.

Zamanaşımı kesildiğinde yeni süre işlemeye başlar.

Ancak ödemenin hangi borca ilişkin olduğu, borçlunun borcu kabul edip etmediği ve ödemenin hukuki niteliği somut olayda incelenmelidir.

Özellikle birden fazla icra dosyası veya birden fazla alacak kalemi bulunan dosyalarda ödemenin hangi borca mahsup edildiği önem kazanır.

Takip Kesinleştikten Sonra Zamanaşımı Olur Mu?

Evet, olabilir.

İcra takibinin kesinleşmiş olması, takip dosyasının sonsuza kadar zamanaşımından etkilenmeyeceği anlamına gelmez.

Takip devam ederken zamanaşımını kesen işlemler arasında alacağın tabi olduğu sürenin dolup dolmadığının incelenmesi gerekebilir.

Adalet Bakanlığının İcra ve İflas Kanunu eğitim materyalinde, takip işlemleri arasında zamanaşımının dolması hâlinde borçlunun icra mahkemesinden takibin iptalini veya icranın geri bırakılmasını talep edebileceği açıklanmaktadır.

Takipten Sonraki Zamanaşımı Nasıl İleri Sürülür?

Takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde gerçekleşen zamanaşımı bakımından İcra ve İflas Kanunu'nun 71. maddesi önem taşır.

Borçlu, takip kesinleştikten sonra borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürerek icra mahkemesine başvurabilir.

İİK m.71 kapsamında yapılan incelemede, Kanun'un 33/a maddesine ilişkin hükümler de önem taşımaktadır. Adalet Bakanlığının açıklamasına göre mahkeme, zamanaşımının gerçekleşip gerçekleşmediğini ve zamanaşımını kesen veya durduran sebeplerin bulunup bulunmadığını inceler.

Zamanaşımı İcra Müdürlüğü Tarafından Kendiliğinden Dikkate Alınır Mı?

Kural olarak borçlunun bunu ileri sürmesi gerekir.

İcra müdürlüğü her dosyada kendiliğinden ayrıntılı zamanaşımı hesabı yaparak takip işlemlerini sona erdirmez.

Bu nedenle borçlunun dosyayı incelemesi ve zamanaşımı gerçekleşmişse uygun hukuki yola başvurması önemlidir.

Özellikle uzun yıllar işlem yapılmamış eski icra dosyalarında takip tarihleri ile son geçerli takip işlemleri karşılaştırılmalıdır.

Zamanaşımı Nedeniyle Takip İptal Edilirse Borç Tamamen Ortadan Kalkar Mı?

Her durumda hayır.

Zamanaşımı borcu maddi anlamda ortadan kaldıran bir ödeme veya ibra değildir.

Borçlunun cebri icraya karşı zamanaşımı savunmasında bulunmasını sağlar.

Bu nedenle zamanaşımı ile borcun ifası, borcun sona ermesi ve icra takibinin devam edebilirliği birbirinden farklı kavramlardır.

Zamanaşımı Hesabında Hangi Tarihlere Bakılır?

İcra dosyası incelenirken yalnızca takip tarihine bakılması yeterli değildir.

Takip talebinin tarihi, ödeme emrinin tebliği, borçlunun yaptığı ödemeler, haciz talepleri, haciz işlemleri, satış işlemleri ve zamanaşımını kesebilecek diğer takip işlemleri kronolojik olarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca borcun mahkeme kararına, senede, faturaya veya sözleşmeye dayanması süre hesabını değiştirebilir.

Bu nedenle zamanaşımı incelemesi dosya bazında yapılmalıdır.

Zamanaşımına Uğramış Borç Ödenirse Para Geri İstenebilir Mi?

Borçlu, zamanaşımına uğramış bir borcu kendi isteğiyle ödediğinde kural olarak yalnızca borcun zamanaşımına uğramış olması gerekçesiyle ödediği parayı geri isteyemez.

Çünkü zamanaşımı borcun tamamen ortadan kalkması anlamına gelmez.

Bu nedenle eski icra dosyalarında ödeme yapılmadan önce borcun ve zamanaşımının hukuki durumu incelenmelidir.

Sonuç

İcra takibinde zamanaşımı için bütün dosyalara uygulanabilecek tek bir süre bulunmamaktadır.

Alacağın hangi hukuki ilişkiden doğduğu, takip dayanağı, icra dosyasında yapılan işlemler ve borçlunun borcu tanıyan davranışları birlikte değerlendirilmelidir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 154. maddesine göre icra takibi zamanaşımını keser. Borçlunun borcu ikrar etmesi veya kısmi ödeme yapması da şartları bulunduğunda zamanaşımını kesebilir. Zamanaşımı kesildiğinde yeni bir süre işlemeye başlar.

Bununla birlikte takip kesinleştikten sonra da takip işlemleri arasında ilgili zamanaşımı süresinin dolması mümkündür. Böyle bir durumda borçlu, koşulları varsa İİK m.71 ve ilgili hükümler çerçevesinde icra mahkemesine başvurabilir.

Dolayısıyla uzun süredir işlem görmeyen bir icra dosyası açısından “borç kesin olarak silinmiştir” veya “zamanaşımı kesinlikle yoktur” şeklinde dosya incelenmeden sonuç çıkarmak doğru değildir.

İcra Takibi ve Zamanaşımı Konusunda Hukuki Destek

İcra dosyalarında zamanaşımı, eski icra dosyalarının kapatılması, icranın geri bırakılması, takibin iptali, ödeme emrine itiraz, hacizlerin kaldırılması ve diğer icra hukuku uyuşmazlıklarında takip dosyasının tarih ve işlemleriyle birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Umut Hukuk ve Danışmanlık
Av. Umutcan SARIKAYA

Telefon: 0542 547 48 51
Telefon: 0542 141 48 51

Adres: Gökevler Mah. 539 Sok. Oğuzkent Sitesi 1-F-8, Esenyurt / İstanbul

Web: avukatumutsarikaya.com

Esenyurt, Beylikdüzü, Bahçeşehir, Büyükçekmece, Avcılar ve İstanbul genelinde icra ve alacak uyuşmazlıklarına ilişkin hukuki danışmanlık ve dava takip hizmeti sunulmaktadır.