İcra takibinde zamanaşımı için bütün alacaklara uygulanabilecek tek bir süre bulunmamaktadır. Zamanaşımı süresi, takibe konu alacağın hukuki niteliğine ve takip dayanağı belgeye göre belirlenir.
Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesine göre kanunda farklı bir süre öngörülmemişse genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. Ancak kira bedeli, faiz ve bazı dönemsel alacaklarda 5 yıl; çek ve bono gibi kambiyo senetlerinde ise farklı özel süreler uygulanmaktadır.
Bu nedenle;
“Her icra dosyası 10 yıl sonra zamanaşımına uğrar.”
şeklinde genel bir değerlendirme doğru değildir.
Genel Zamanaşımı Süresi Kaç Yıldır?
Türk Borçlar Kanunu m.146 uyarınca, başka bir özel düzenleme bulunmadığı sürece alacaklar 10 yıllık zamanaşımına tabidir.
Örneğin özel olarak daha kısa bir zamanaşımı öngörülmeyen sözleşmesel para alacaklarında 10 yıllık genel süre uygulanabilir.
Ancak icra takibi başlatılmadan önce mutlaka alacağın hangi hukuki ilişkiden kaynaklandığı belirlenmelidir.
Hangi Alacaklarda Zamanaşımı 5 Yıldır?
TBK m.147 bazı alacaklar için 5 yıllık zamanaşımı öngörmektedir.
Bunların başlıcaları;
- Kira bedelleri,
- Anapara faizleri ve diğer dönemsel edimler,
- Bazı konaklama ve yeme-içme alacakları,
- Vekâlet, komisyon ve acentelikten doğan bazı alacaklar,
- Kanundaki istisnalar saklı olmak üzere eser sözleşmesinden doğan alacaklardır.
Dolayısıyla özellikle kira veya dönemsel ödeme içeren icra takiplerinde doğrudan 10 yıllık sürenin uygulanacağı varsayılmamalıdır.
Zamanaşımı Süresi Ne Zaman Başlar?
TBK m.149'a göre zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.
Başka bir ifadeyle borcun henüz ödeme zamanı gelmemişse zamanaşımı da kural olarak başlamaz. Muacceliyetin bir bildirime bağlı olduğu hâllerde ise süre, bildirimin yapılabileceği tarihten itibaren değerlendirilir.
Örneğin 1 Eylül 2026 tarihinde ödenmesi gereken bir borç bakımından zamanaşımı hesabında esas alınacak tarih, somut sözleşme ve özel hükümler saklı olmak üzere borcun muaccel olduğu tarihtir.
İcra Takibi Başlatılması Zamanaşımını Keser Mi?
Evet.
TBK m.154'e göre alacaklının icra takibinde bulunması zamanaşımını kesen sebeplerden biridir.
Zamanaşımının kesilmesi, kalan sürenin kaldığı yerden devam etmesi anlamına gelmez. Kesilmeden sonra kanunda öngörülen şekilde yeni bir zamanaşımı süresi işlemeye başlar.
Bu nedenle;
“Alacağın zamanaşımına iki ay kalmıştı, icra takibi başlayınca yalnızca o iki ay kalır.”
şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.
İcra Dosyasında Yapılan İşlemler Zamanaşımını Yeniden Başlatır Mı?
TBK m.157 bu konuda açık bir düzenleme içermektedir.
Zamanaşımı icra takibiyle kesilmişse, alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar.
Bu nedenle icra dosyasında zamanaşımı hesabı yapılırken yalnızca dosyanın açıldığı tarihe bakılması yeterli değildir.
Dosyada;
ödeme emri, haciz talebi, tahsilata yönelik işlemler ve zamanaşımına etkisi bulunabilecek diğer takip işlemlerinin tarihleri ayrıca incelenmelidir.
İcra Dosyası Uzun Süre İşlemsiz Kalırsa Borç Zamanaşımına Uğrar Mı?
Dosyanın uzun süre işlem görmemesi tek başına her durumda aynı sonucu doğurmaz.
Öncelikle takip konusu alacağa uygulanacak zamanaşımı süresi belirlenmeli, ardından zamanaşımını kesen son hukuki işlem tespit edilmelidir.
Bu nedenle;
“Dosyada üç yıldır işlem yapılmadı, dosya kesin düşmüştür.”
veya
“Dosya açık göründüğü için hiçbir zaman zamanaşımına uğramaz.”
şeklindeki değerlendirmelerin ikisi de hatalı olabilir.
Ayrıca icra dosyasının işlemden kaldırılması ile alacağın zamanaşımına uğraması birbirinden farklı hukuki kavramlardır.
İlamlı İcra Takibinde Zamanaşımı Kaç Yıldır?
Mahkeme kararına dayanan ilamlı takiplerde özel düzenleme bulunmaktadır.
İİK m.39'a göre;
ilama dayalı takip, son icra işlemi üzerinden 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Dolayısıyla ilamlı icrada yalnızca kararın hangi tarihte verildiğine bakılması doğru değildir. Takip dosyasında son işlemin hangi tarihte gerçekleştirildiğinin de incelenmesi gerekir.
İİK m.33/a kapsamında ilamın zamanaşımına uğradığı iddiası icra mahkemesinde incelenebilir ve şartları varsa icranın geri bırakılmasına karar verilebilir.
Mahkeme Kararına Bağlanan Borçta Süre Kaç Yıldır?
TBK m.156'ya göre borç bir mahkeme veya hakem kararına bağlanmışsa zamanaşımının kesilmesinden sonra başlayacak yeni süre 10 yıldır.
İlamlı icrada ayrıca İİK m.39'daki özel düzenleme dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle mahkeme kararına dayalı dosyalarda hem ilamın niteliği hem de icra dosyasındaki son işlem tarihi birlikte değerlendirilmelidir.
Bono ve Senetlerde Zamanaşımı Kaç Yıldır?
Kambiyo senetlerinde Türk Borçlar Kanunu'ndaki genel 10 yıllık süre doğrudan uygulanmaz.
TTK m.749'un bonolara da uygulanması sonucunda, bonoyu düzenleyen asıl borçluya karşı kambiyo senedinden doğan istemlerde kural olarak vade tarihinden itibaren 3 yıllık zamanaşımı söz konusudur. Güncel bölge adliye mahkemesi uygulamalarında da bononun düzenleyenine karşı üç yıllık süre esas alınmaktadır.
Ancak cirantalara ve diğer başvuru borçlularına karşı süreler farklıdır.
Bu nedenle;
“Senet alacaklarının tamamı 3 yılda zamanaşımına uğrar.”
şeklinde genelleme yapılması da doğru değildir.
Senette borçlunun sıfatı ayrıca incelenmelidir.
Çekte Zamanaşımı Kaç Yıldır?
TTK m.814'e göre çek hamilinin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Dolayısıyla çeklerde süre hesabı yalnızca çek üzerinde yazılı tarihe bakılarak yapılmamalıdır.
İbraz süresi ve zamanaşımını kesen işlemler birlikte değerlendirilmelidir.
Bono veya Çek İçin İcra Takibi Başlatılması Zamanaşımını Keser Mi?
Evet.
TTK m.750 uyarınca kambiyo senetlerinde takip talebinde bulunulması zamanaşımını kesen nedenlerden biridir.
TTK m.751'e göre zamanaşımı kesildiğinde aynı süreli yeni bir zamanaşımı süresi işlemeye başlar.
Bu nedenle senedin üzerinde yazan vade tarihinden itibaren sadece takvim hesabı yapmak çoğu icra dosyasında yeterli değildir.
Dosyada zamanaşımını kesen işlemlerin bulunup bulunmadığı mutlaka incelenmelidir.
Zamanaşımı Borcu Tamamen Ortadan Kaldırır Mı?
Hayır.
Zamanaşımı, kural olarak borcun maddi anlamda tamamen yok olması anlamına gelmez. Borçluya zamanaşımı def'inde bulunma hakkı verir.
TBK m.161'e göre zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden dikkate alamaz.
Bu nedenle;
“Borç zamanaşımına uğradıysa mahkeme zaten kendiliğinden dikkate alır.”
şeklinde düşünülmemelidir.
Borçlunun zamanaşımı savunmasını usulüne uygun ve süresinde ileri sürmesi gerekebilir.
Zamanaşımına Uğramış Alacak İçin İcra Takibi Başlatılabilir Mi?
Fiilen icra takibi başlatılması mümkün olabilir; zamanaşımı kural olarak takibin sistem tarafından açılmasına engel oluşturmaz.
Ancak borçlu zamanaşımı def'ini süresinde ileri sürerse takip türüne göre takibin devam etmesi engellenebilir.
Bu nedenle eski tarihli bir alacağın takibe konulması hâlinde yalnızca;
“Dosya açılmış olduğuna göre zamanaşımı yoktur.”
sonucuna varılmamalıdır.
Alacağın niteliği, muacceliyet tarihi ve zamanaşımını kesen işlemler ayrıca incelenmelidir.
İcra Dosyasının Açık Olması Zamanaşımını Süresiz Olarak Durdurur Mu?
Hayır.
Bir icra dosyasının UYAP'ta hâlen açık görünmesi, alacağın süresiz şekilde zamanaşımından korunacağı anlamına gelmez.
TBK m.157'ye göre icra takibinde zamanaşımı, alacağın takibine ilişkin işlemlerden sonra yeniden işlemeye başlar.
Dolayısıyla uzun yıllardır işlem yapılmayan dosyalarda son zamanaşımı kesici işlem tarihi önem taşır.
Sonuç
İcra takibinde tek bir zamanaşımı süresi bulunmamaktadır.
Türk Borçlar Kanunu'na göre genel zamanaşımı süresi 10 yıl olmakla birlikte, kira bedelleri ve bazı dönemsel alacaklarda 5 yıllık, kambiyo senetlerinde ise daha kısa özel süreler söz konusu olabilir.
Bono düzenleyenine karşı kambiyo senedinden doğan istemlerde kural olarak 3 yıl, çeklerde ise hamilin başvurma hakları bakımından ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıllık süre uygulanmaktadır.
İlamlı takiplerde ise İİK m.39 gereğince takip, son işlem üzerinden 10 yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrayabilir.
Ayrıca icra takibi zamanaşımını keser ve TBK m.157 uyarınca alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra süre yeniden işlemeye başlayabilir.
Bu nedenle;
“İcra dosyası 10 yıl açıksa otomatik olarak zamanaşımına uğrar.”
şeklinde bir değerlendirme doğru değildir.
Alacağın türü, muacceliyet tarihi, takip dayanağı, borçlunun sıfatı ve icra dosyasındaki son zamanaşımını kesen işlem birlikte incelenmelidir.
Esenyurt icra avukatı, Büyükçekmece icra avukatı, Beylikdüzü icra avukatı, Bahçeşehir icra avukatı ve İstanbul icra avukatı kapsamında icra takibinde zamanaşımı, kambiyo senetlerinde zamanaşımı, eski icra dosyaları ve zamanaşımı nedeniyle takibin durdurulmasına ilişkin hukuki destek alınabilir.
İletişim: 0542 547 48 51